Mindmap maken voor school: zo leer je er echt van

Een mindmap maken is voor veel scholieren het standaardantwoord op de opdracht om actief te leren. Onderwerp in het midden, takken eromheen, stiften erbij, klaar. Maar er is een groot verschil tussen een mindmap waar je van leert en een mindmap die vooral mooi is. De eerste maak je met je boek dicht. De tweede is overschrijven met extra stappen.

Wat een mindmap goed doet

In je boek is een hoofdstuk een lange rij alinea's, maar in je hoofd wil je het als een netwerk hebben: dit is het hoofdonderwerp, dit zijn de grote thema's, dit hoort bij elkaar en dat is de uitzondering. Een mindmap dwingt je die structuur te kiezen. Je kunt niet alles opschrijven, dus je moet beslissen wat een hoofdtak wordt en wat een zijtakje, en juist dat beslissen is het leerwerk.

Daarom is een mindmap vooral sterk bij vakken met veel verbanden: geschiedenis met zijn oorzaken en gevolgen, biologie met systemen en processen, aardrijkskunde, economie. Overal waar de toetsvraag niet alleen is wat iets is, maar ook hoe het samenhangt.

Een tweede kracht: een goede mindmap is een snelle eindcheck. Kun je vlak voor de toets bij elke hoofdtak in één of twee zinnen navertellen wat erachter zit, dan ken je de grote lijn. Blijf je bij een tak hangen, dan weet je precies welk stuk je nog moet inkijken.

Het stappenplan: boek dicht

• Lees of leer de stof eerst één keer op je gewone manier.
• Doe je boek dicht. Pak een leeg vel, zet het onderwerp in het midden en schrijf uit je hoofd op wat je nog weet: hoofdtakken voor de grote thema's, zijtakken voor de details.
• Gebruik losse woorden en korte kreten, geen zinnen. Een mindmap is geen samenvatting.
• Klaar? Boek open. Vul aan wat je vergat, het liefst in een andere kleur.
• Die andere kleur is meteen je studieplan: dat zijn precies de stukken die je nog niet kent.

Het verschil met de meeste mindmaps zit in stap twee. Wie de mindmap met het boek ernaast maakt, kopieert de structuur van de schrijver. Wie hem uit het hoofd maakt, test het eigen geheugen en ziet meteen waar het gat zit. Het eerste voelt productief, het tweede is het.

Wil je er nog meer uithalen, teken de mindmap dan een paar dagen later opnieuw, weer uit je hoofd, en leg de twee versies naast elkaar. Wat er de tweede keer nog steeds niet op staat, verdient extra aandacht voor de toets.

Wanneer je beter iets anders kiest

• Woordjes en rijtjes: daar valt niets te verbinden. Jezelf overhoren met flashcards is sneller en werkt beter.
• Reken- en bètavakken: bij wiskunde leer je van sommen maken, niet van een schema over sommen.
• Losse feiten zoals jaartallen en begrippen: ook dat is overhoorwerk, geen mindmapwerk.

Hoe je dat overhoren en herhalen slim aanpakt, lees je in Zo leer je woordjes twee keer zo snel.

Mindmap of samenvatting?

Je hoeft niet te kiezen, want ze doen verschillend werk. Een samenvatting is sterk als de volgorde telt: een proces in stappen, een gebeurtenis in de tijd, een redenering van begin naar eind. Een mindmap is sterk als het overzicht telt: wat zijn de grote thema's en wat hoort waarbij. Voor veel hoofdstukken is de combinatie het beste: eerst een mindmap voor de kapstok, daarna per tak een korte samenvatting in je eigen woorden. En voor allebei geldt hetzelfde: het maken is pas het begin, het echte leren zit in jezelf daarna overhoren.

Waarom dat overhoren meer oplevert dan je samenvatting herlezen, staat in Samenvatten of oefentoetsen maken.

Mooi maken is geen leren

Nog één eerlijke waarschuwing. Kleuren, tekeningetjes en kaarsrechte takken maken je mindmap leuker om naar te kijken, maar het leren zat in het kiezen en het ophalen, niet in het inkleuren. Een kwartier denken en vijf minuten tekenen levert meer op dan vijf minuten denken en een kwartier stiften. Lelijk en uit je hoofd verslaat mooi en overgeschreven, elke keer.

Zo doe je dit in StudyZone

Upload je een hoofdstuk in StudyZone, dan zit in je volledige leerroute ook een mindmap-stap: een schema van jouw eigen stof, met de hoofdonderwerpen en hoe ze samenhangen. Handig als controle, want je legt hem naast je eigen vel en ziet meteen welke tak je gemist hebt. De volgorde blijft wel belangrijk: eerst zelf uit je hoofd, dan pas vergelijken. De flashcards en oefenvragen in dezelfde route pakken de losse feiten op, zodat de mindmap kan doen waar hij goed in is: de grote lijn.