Samenvatten of oefentoetsen maken: wat werkt beter voor je toets?

Vraag tien scholieren hoe ze leren voor een toets en negen zeggen: samenvatten en doorlezen. Logisch, want dat is wat iedereen je leert. Toch is het antwoord op de vraag in de titel vrij duidelijk, en waarschijnlijk niet wat je verwacht.

Wat samenvatten wél goed doet

Samenvatten is niet zinloos, integendeel. Terwijl je samenvat, beslis je wat belangrijk is, zet je de stof in je eigen woorden en zie je hoe het hoofdstuk in elkaar zit. Dat is een prima eerste stap: je bouwt overzicht en je bent actief met de stof bezig in plaats van er alleen naar te kijken.

Het probleem zit in wat de meesten daarna doen: de samenvatting keer op keer doorlezen.

Waarom herlezen je voor de gek houdt

Hoe vaker je een tekst leest, hoe vloeiender hij leest. Dat vloeiende gevoel verwart je brein met kennen: het voelt alsof je de stof beheerst, terwijl je hem vooral herkent. Op de toets is er niets om te herkennen. Daar moet je antwoorden zelf produceren, uit je hoofd. Herlezen traint precies de verkeerde vaardigheid.

Jezelf testen is niet controleren, het is leren

Elke keer dat je een antwoord uit je geheugen ophaalt, wordt dat geheugen sterker. Onderzoekers noemen dat het testeffect; jij merkt het als het verschil tussen ik heb het gelezen en ik kan het uitleggen zonder mijn boek erbij. Een oefentoets is dus geen meetmoment aan het eind van je leerwerk. De oefentoets ís je leerwerk.

En fouten maken hoort erbij. Een vraag fout hebben op dinsdag is precies wat je nodig hebt om hem vrijdag op de echte toets wél te weten. Je ontdekt bovendien meteen waar de gaten zitten, in plaats van dat de toets je ermee verrast.

Zo combineer je de twee

• Maak eerst één keer een samenvatting, voor het overzicht. Niet om te herlezen.
• Ga daarna zo snel mogelijk vragen beantwoorden: oefenvragen, flashcards, of dek je samenvatting af en vertel hem na.
• Kijk bij elke fout kort terug in de stof en probeer de vraag later opnieuw.
• Herhaal dat op meerdere dagen, niet alleen de avond ervoor.

Maar een oefentoets maken kost toch tijd?

Dat is het eerlijke bezwaar, en het klopt half. Zelf goede vragen bedenken kost tijd, en die tijd gaat van je leertijd af. Maar je hoeft het niet allemaal zelf te doen: oude proefwerken van je docent, de vragen achterin je hoofdstuk en de samenvattingen van klasgenoten zijn kant-en-klare oefenstof. En zelfs zelf vragen bedenken is geen verloren tijd. Om een goede vraag te maken moet je namelijk al beslissen wat het antwoord is, en dat is precies het denkwerk waar je van leert.

Zo doe je dit in StudyZone

StudyZone is om precies deze volgorde heen gebouwd. Je uploadt je eigen samenvatting of hoofdstuk, en daar maakt StudyZone een leerroute van: eerst uitleg, dan flashcards en oefenvragen, en aan het eind een eindtoets. Je samenvatting is dus het startpunt. Het oefenen en herhalen komt daarna, verdeeld over de dagen tot je toets.

Eerst zien hoe zo'n oefentoets eruitziet? In de toetsenbank staan gratis oefentoetsen en flashcards die andere leerlingen van hun eigen stof maakten. Bekijken kan zonder account.