Leren leren op de middelbare school

Op de basisschool kwam je een heel eind met opletten in de klas. Op de middelbare school komt er een vak bij dat nergens op je rooster staat: leren. Zes vakken tegelijk, toetsen die weken van tevoren worden aangekondigd, en niemand die je precies vertelt hoe je dat aanpakt.

Leren leren klinkt vaag, maar het valt uiteen in vier dingen die je stuk voor stuk kunt oefenen: overzicht houden, jezelf overhoren, je werk verdelen over dagen, en controleren of het echt zit. Dit stuk is voor leerlingen die dat willen opbouwen, en voor ouders die willen weten waar ze op kunnen letten.

Huiswerk is niet hetzelfde als leerwerk

De eerste vergissing in de brugklas is een agenda waarin alleen huiswerk staat. Huiswerk is wat je voor morgen af moet hebben: sommen, een opdracht, een tekst lezen. Leerwerk is wat je in je hoofd moet krijgen voor een toets die over twee weken is. Dat tweede staat zelden ergens genoteerd, dus het gebeurt pas als er haast bij komt. Zet leerwerk daarom als aparte taken in je agenda, op de dagen vóór de toets, en niet als één regel op de avond ervoor.

Overzicht: weet wat er op je afkomt

Bijna alle stress komt uit onduidelijkheid. Zet per toets op een rij welk vak het is, welke bladzijden erbij horen, wat voor soort vragen je krijgt en wanneer hij is. Dat kost een kwartier en verandert een vaag gevoel van veel in een lijst met werk. Een lijst kun je afvinken, een gevoel niet.

Overhoren: het antwoord uit je hoofd halen

Dit is de vaardigheid die het meeste oplevert en die het minst wordt gebruikt. Doorlezen voelt goed omdat alles bekend voorkomt, maar op de toets is er niets om te herkennen. Oefen dus zoals de toets werkt: boek dicht, vraag stellen, antwoord geven, en pas daarna kijken of het klopte.

Hoe je dat concreet aanpakt in de week voor een toets, staat in Leren voor een toets: wat werkt echt.

Verdelen: liever vaker dan langer

Dezelfde stof op drie dagen aanraken werkt beter dan één keer drie uur. Tussendoor zak je iets weg, en het terughalen daarna is precies wat blijft hangen. Voor je planning betekent dat: eerder beginnen en kortere beurten maken, niet meer uren maken.

Controleren: weet je zeker dat het zit

De laatste vaardigheid is eerlijk naar jezelf zijn. Het gevoel dat je iets kent is geen bewijs. Een oefentoets, een rondje kaartjes of iemand die je overhoort geeft je dat bewijs wel, en het liefst een dag of twee voor de toets, zodat je nog iets met de uitkomst kunt. Valt die controle tegen, dan is dat geen ramp maar winst: je weet nu welk stuk je nog moet doen, en je hebt er nog een dag voor.

Wat je per leerjaar kunt verwachten

• Brugklas: leren dat huiswerk en leerwerk twee verschillende dingen zijn, en een agenda echt bijhouden.
• Tweede en derde klas: zelf beginnen met overhoren, en meerdere dagen voor een toets starten in plaats van de avond ervoor.
• Bovenbouw: een toetsweek plannen, keuzes maken tussen vakken, en per vak weten welke aanpak werkt.

Per vak werkt iets anders

Bij Engels en de andere talen gaat het om woorden en zinsvormen: kort, vaak en beide kanten op overhoren.

Bij natuurkunde leer je van opgaven maken met je uitwerking erbij, en van dezelfde opgave een dag later opnieuw doen zonder naar je antwoord te kijken.

Voor ouders: waar je op kunt letten

Je hoeft de stof niet te kennen om te helpen. Aanbieden om te overhoren, vragen welke stap nu aan de beurt is en samen vooruitkijken naar de week die komt, zijn alle drie dingen die werken zonder dat je het overneemt. Overnemen levert een planning op die van jou is en niet van je kind.

Zo doe je dit in StudyZone

StudyZone zet je eigen hoofdstuk om in een leerroute met vaste stappen, zodat de vraag niet is hoeveel uur je nog moet leren maar welke stap aan de beurt is. Het overhoren, het verdelen en het controleren zitten in die volgorde ingebouwd.

Het verdelen en terugkomen op je fouten gebeurt in de herhaalstap van je leerroute, die tot je toetsdatum blijft terugkomen op wat eerder misging.