Samenvatting · Aardrijkskunde · vwo 1 Wereldbeeld: continenten, oceanen en klimaatzones

Wie de wereld wil begrijpen, begint met de grote lijnen: waar liggen de continenten en oceanen en waarom is het in het ene deel van de wereld heet en in een ander deel ijskoud? Na het lezen kun je de aarde ordenen met breedte- en lengtegraden, de klimaatzones beschrijven en een klimaatdiagram lezen.

Continenten en oceanen

De aarde bestaat voor ongeveer 70 procent uit water en 30 procent uit land. Het land is verdeeld in continenten, het water in oceanen.

De vijf oceanen zijn de Atlantische, Grote (Stille), Indische, Noordelijke IJszee en Zuidelijke Oceaan.

Het gradennet

Om een plek precies aan te geven gebruik je het gradennet.

• Breedtegraden lopen evenwijdig aan de evenaar (0 graden) en lopen van 0 tot 90 graden noorderbreedte of zuiderbreedte.
• Lengtegraden lopen van pool naar pool. De nulmeridiaan loopt door Greenwich bij Londen. Je telt tot 180 graden oosterlengte of westerlengte.
• Nederland ligt ongeveer op 52 graden noorderbreedte en 5 graden oosterlengte.

Belangrijke breedtecirkels: de evenaar (0 graden), de keerkringen (ongeveer 23,5 graden noord en zuid) en de poolcirkels (ongeveer 66,5 graden noord en zuid).

Waarom zijn er klimaatzones?

De zon verwarmt de aarde niet overal even sterk.

• Bij de evenaar vallen de zonnestralen steil in. Ze verwarmen een kleine oppervlakte sterk. Daar is het heet.
• Bij de polen vallen de stralen schuin in en verdelen ze zich over een grote oppervlakte. Daar is het koud.
• De aardas staat schuin. Daardoor krijgen de noordelijke en de zuidelijke helft van de aarde afwisselend meer zon: dat veroorzaakt de seizoenen.

Daarom spreken we over zones, grofweg naar breedtegraad.

Klimaat is niet alleen afhankelijk van de breedte. De afstand tot de zee, hoogte (hoe hoger, hoe kouder: ongeveer 6 graden per 1000 meter) en zeestromen spelen ook een rol. Daarom is het in Nederland milder dan in Canada op dezelfde breedte.

Natuurlijke vegetatie

Bij een klimaat hoort een eigen plantengroei, zodat je klimaten kunt herkennen aan wat er groeit.

• Tropisch regenwoud: warm en het hele jaar nat, met een dicht, hoog woud.
• Savanne: warm met een droog en een nat seizoen; hoog gras met verspreide bomen.
• Woestijn: heel weinig neerslag, nauwelijks planten.
• Gematigd loofbos en grasland: met vier seizoenen.
• Naaldbos (taiga): koude winters, grote bossen.
• Toendra: nog kouder, laag struikgewas en mos, de ondergrond is diep bevroren.

Een klimaatdiagram lezen

Een klimaatdiagram geeft per maand de gemiddelde temperatuur en neerslag van een plaats.

• De lijn laat de gemiddelde temperatuur per maand zien (in graden Celsius).
• De staafjes laten de gemiddelde neerslag per maand zien (in millimeters).
• Kijk goed welke as bij de temperatuur hoort en welke bij de neerslag.

Stappen:

Let op

• De evenaar is geen continent en de Noordpool is geen land: rond de Noordpool ligt een oceaan met drijvend ijs, rond de Zuidpool ligt een continent.
• Weer is de toestand van de lucht op een bepaald moment, klimaat is het gemiddelde weer over minstens dertig jaar.
• In de tropen zijn er geen vier seizoenen, maar vaak een regentijd en een droge tijd.
• Op het zuidelijk halfrond zijn de seizoenen omgekeerd: als het bij ons winter is, is het in Australië zomer.

In het kort

• De aarde heeft zeven continenten en vijf oceanen; met breedte- en lengtegraden bepaal je een plek.
• De hoek van de zonnestralen en de schuine aardas zorgen voor klimaatzones en seizoenen.
• De hoofdzones zijn tropen, subtropen, gematigde zone en poolgebieden.
• Afstand tot de zee, hoogte en zeestromen beïnvloeden het klimaat ook.
• In een klimaatdiagram toont de lijn de temperatuur en tonen de staafjes de neerslag.