Samenvatting · Bedrijfseconomie · havo 5 Kostprijs, verkoopprijs en break-even stap voor stap

Hoeveel moet een product minstens opbrengen, wat kost het om het te maken en hoeveel moet je ervan verkopen voordat je winst maakt? Na deze samenvatting kun je de kostprijs en de verkoopprijs van een product uitrekenen, afschrijving bepalen en het break-evenpunt berekenen en aflezen in een grafiek.

Constante en variabele kosten

Kosten splits je naar hun gedrag bij een veranderende afzet.

• Constante kosten blijven gelijk, hoeveel je ook produceert of verkoopt: huur, verzekering, afschrijving, salaris van vast personeel.
• Variabele kosten stijgen mee met de afzet: grondstoffen, verpakking, transport per bestelling, provisie.

Hoort een kostensoort bij beide, dan heb je een gemengde kostensoort, zoals een telefoonabonnement met een vast bedrag plus kosten per gebelde minuut. Splits die in een constant en een variabel deel.

Hierin is TK de totale kosten, TCK de totale constante kosten, TVK de totale variabele kosten, $q$ de afzet in stuks en vk de variabele kosten per stuk.

Afschrijven

Een machine of auto gaat meerdere jaren mee. Je verdeelt de waardevermindering als afschrijvingskosten over de levensduur.

De aanschaf zelf is een uitgave van € 15.000 op één moment. De kosten verdeel je over de jaren.

Kostprijs per product

De kostprijs is het bedrag dat het bedrijf kwijt is om één product te maken en te verkopen.

Omdat de constante kosten over meer stuks worden verdeeld, daalt de kostprijs per stuk bij een hogere afzet.

Van kostprijs naar verkoopprijs

Wil je winst maken, dan moet de verkoopprijs boven de kostprijs liggen.

• Winstopslag: een percentage over de kostprijs.
• Winstmarge: een percentage over de verkoopprijs (exclusief btw).

Reken altijd eerst naar de prijs exclusief btw en tel de btw als laatste stap erbij.

Het break-evenpunt

Het break-evenpunt (kostendekkende afzet) is de afzet waarbij de totale opbrengst gelijk is aan de totale kosten. Het bedrijf speelt dan "quitte": geen winst, geen verlies.

Het verschil $p-\text{vk}$ heet de dekkingsbijdrage per stuk: wat elk product overhoudt om de constante kosten te dekken. Als percentage van de verkoopprijs is dat de dekkingsbijdrage in perunage (percentage gedeeld door 100). Daarmee kun je de break-evenomzet ook rechtstreeks berekenen:

Bij een afzet onder 400 maakt het bedrijf verlies. Dat zie je terug in de kostprijs: bij 400 stuks is de kostprijs precies gelijk aan de verkoopprijs van € 12.

Break-even in een grafiek

In de grafiek met op de horizontale as de afzet en op de verticale as het bedrag in euro's staan drie lijnen:

• De TCK-lijn is horizontaal, want de constante kosten veranderen niet.
• De TK-lijn begint bij de hoogte van de TCK en stijgt met vk per stuk.
• De TO-lijn begint in de oorsprong en stijgt met de verkoopprijs per stuk.

Het snijpunt van TO en TK is het break-evenpunt. Links ervan ligt de TK-lijn boven TO (verlies), rechts ervan ligt TO boven TK (winst). Lees bij het snijpunt de afzet (BEA) af op de horizontale as en het bedrag (BEO) op de verticale as.

Break-even en bezetting

De capaciteit is de maximale afzet per periode, bijvoorbeeld 1.000 kaarsen per maand. Het break-evenpunt als percentage van de capaciteit laat zien hoe gevoelig het bedrijf is.

Het bedrijf moet dus 40% van zijn capaciteit benutten om quitte te spelen. Hoe lager dit percentage, hoe minder risico.

Stijgen de constante kosten, bijvoorbeeld door een huurverhoging, dan stijgt de BEA. Stijgt de verkoopprijs, dan stijgt de dekkingsbijdrage en daalt de BEA.

Let op

• Gebruik bij de break-evenberekening de verkoopprijs en de variabele kosten per stuk exclusief btw.
• Afschrijving is een constante kost. Zet hem dus bij de TCK.
• Winstopslag (over de kostprijs) en winstmarge (over de verkoopprijs) zijn niet hetzelfde.
• Komt de BEA niet als geheel getal uit, bijvoorbeeld 400,3 stuks, dan rond je naar boven af (401): pas dan zijn alle kosten gedekt.
• Noem bij een antwoord de eenheid: stuks voor de BEA, euro's voor de BEO.