Samenvatting · Bedrijfseconomie · havo 4 Rechtsvormen: eenmanszaak, VOF, BV, NV, vereniging en stichting

Wie een bedrijf begint, kiest een rechtsvorm. Die keuze bepaalt voor wie je aansprakelijk bent als het misgaat, hoeveel belasting je betaalt, hoe makkelijk je geld ophaalt en wie er mag meebeslissen. Na deze samenvatting kun je de zes rechtsvormen uit het examenprogramma uit elkaar houden en bij een casus beredeneren welke vorm past.

Waar je op let bij het kiezen

Bij elke rechtsvorm komen steeds dezelfde vragen terug:

• Aansprakelijkheid: moet je een schuld die het bedrijf niet kan betalen uit je privévermogen betalen, of verlies je hooguit wat je erin hebt gestoken?
• Eigen vermogen en kapitaal: hoeveel geld kun je bijeenbrengen en hoe makkelijk komt er een nieuwe investeerder bij?
• Belasting: betaalt de eigenaar inkomstenbelasting over de winst, of betaalt het bedrijf zelf vennootschapsbelasting?
• Zeggenschap en winst: wie beslist en wie krijgt de winst?
• Continuïteit: bestaat het bedrijf door als een eigenaar stopt of overlijdt?
• Oprichting en kosten: is een notaris nodig, en hoe streng zijn de regels?

Het begrip rechtspersoon is belangrijk. Een rechtspersoon kan zelf rechten en plichten hebben: hij kan zelf contracten sluiten, bezittingen hebben en schulden aangaan. Het bedrijf is dan een eigen juridische eenheid, los van de mensen erachter.

Eenmanszaak

Eén persoon drijft het bedrijf voor eigen rekening. Je schrijft je in bij de Kamer van Koophandel (KvK) en kunt direct beginnen.

• Je bent volledig aansprakelijk met je privévermogen: bedrijfs- en privéschulden zijn één pot.
• De eenmanszaak is geen rechtspersoon. Jij zelf sluit de contracten.
• De winst is jouw inkomen en wordt belast met inkomstenbelasting. Je betaalt jezelf dus geen salaris.
• Je beslist alles zelf en krijgt alle winst, maar je draagt ook alle verlies.
• Het eigen vermogen is beperkt tot wat jij inbrengt of leent, dus groeien kan lastig zijn.
• De continuïteit is beperkt: stopt de eigenaar, dan stopt in principe ook de eenmanszaak.

VOF: vennootschap onder firma

Twee of meer vennoten drijven samen een bedrijf onder een gemeenschappelijke naam. Ze brengen geld, goederen of arbeid in. Je maakt een vennootschapscontract met afspraken over inbreng, taken en winstverdeling. Zonder afspraak is de winstverdeling gelijk.

• Elke vennoot is hoofdelijk aansprakelijk voor de schulden van de VOF, met zijn privévermogen. Dat betekent dat een schuldeiser de hele schuld bij één vennoot kan opeisen, ook als de andere vennoten niet betalen.
• De VOF is geen rechtspersoon.
• De winst wordt verdeeld over de vennoten en bij ieder belast met inkomstenbelasting.
• Vertrekt een vennoot, dan moet de VOF vaak opnieuw worden geregeld. Het vertrouwen tussen vennoten is dus belangrijk.

BV en NV: besloten en naamloze vennootschap

Een BV of NV is een rechtspersoon met een kapitaal dat is verdeeld in aandelen. Wie aandelen koopt, is aandeelhouder en dus mede-eigenaar. De oprichting gaat via een notariële akte.

Aansprakelijkheid: de aandeelhouders zijn alleen aansprakelijk voor het bedrag dat ze op hun aandelen hebben gestort. Schuldeisers kunnen niet bij het privévermogen van de aandeelhouders terecht. Bestuurders kunnen wel persoonlijk aansprakelijk worden bij onbehoorlijk bestuur.

Continuïteit: het bedrijf bestaat door als een aandeelhouder zijn aandelen verkoopt of overlijdt, want de BV of NV is zelf een rechtspersoon.

Zeggenschap: de aandeelhouders beslissen in de algemene vergadering van aandeelhouders (AVA). Het bestuur (de directie) leidt het bedrijf dagelijks. Het aantal aandelen bepaalt het aantal stemmen.

Winst en belasting: de BV of NV betaalt vennootschapsbelasting over de winst. De winst die overblijft, kan als dividend worden uitgekeerd aan de aandeelhouders. Over dat dividend betalen zij zelf weer belasting.

Vereniging en stichting

Dit zijn rechtspersonen zonder winstoogmerk voor de leden of oprichters. Overschotten gebruik je voor het doel, ze worden niet uitgekeerd.

• Een vereniging heeft leden. De leden beslissen in de algemene ledenvergadering (ALV) en kiezen het bestuur. Voorbeelden: een voetbalclub en een vakbond. Voor volledige rechtsbevoegdheid is een notariële akte nodig.
• Een stichting heeft geen leden en geen eigenaren. Het bestuur beheert het vermogen dat is bestemd voor een bepaald doel. Voorbeelden: een museum en een goed doel. De oprichting gaat via een notariële akte.
• Bij beide zijn bestuurders in principe niet privé aansprakelijk voor de schulden.

Overzicht

Een rechtsvorm kiezen in een casus

Let op

• Een VOF is geen rechtspersoon, ook al staat er een firmanaam op de gevel.
• Bij een BV of NV zijn aandeelhouders niet aansprakelijk voor bedrijfsschulden, maar een bestuurder kan dat bij onbehoorlijk bestuur wel zijn. Schrijf dus niet "nooit aansprakelijk".
• Een stichting heeft geen leden. Bij vragen over leden en stemrecht denk je dus aan een vereniging.
• Examenopgaven vragen vaak om een argument met een gevolg: "de vennoten zijn hoofdelijk aansprakelijk, dus ze lopen privé risico".