Samenvatting · Biologie · vwo 4 Cellen, organisatieniveaus en diabetes

Cellen, organisatieniveaus en diabetes

Organisatieniveaus

Biologische structuren zijn geordend van klein naar groot. Elk hoger organisatieniveau is complexer en bouwt voort op het niveau eronder.

• molecuul: kleinste deeltje van een stof met nog alle eigenschappen van die stof; moleculen bestaan uit twee of meer atomen.
• organel: onderdeel van een cel met een bepaalde functie, zoals een kern of bladgroenkorrel.
• cel: functionele basiseenheid van een organisme; bevat cytoplasma en erfelijk materiaal en is omringd door een membraan.
• weefsel: groep cellen met dezelfde bouw en functie.
• orgaan: bestaat uit verschillende samenwerkende weefsels.
• orgaanstelsel: meerdere organen die samenwerken aan een taak.
• organisme: een levend wezen.
• populatie: organismen van dezelfde soort in een bepaald gebied.
• levensgemeenschap: alle organismen met onderlinge relaties in een gebied.
• ecosysteem: begrensd gebied waarin organismen en levenloze natuur relaties hebben.
• systeem Aarde: alle ecosystemen en de fysische, chemische en biologische processen op aarde.

Door interactie tussen onderdelen ontstaat soms een emergente eigenschap: een eigenschap die niet af te leiden is uit losse onderdelen. Samenwerking van spieren, botten en zenuwstelsel maakt bijvoorbeeld sporten mogelijk.

Diabetes en insuline

Glucose is een brandstof voor cellen. De alvleesklier produceert insuline, een molecuul dat ervoor zorgt dat de meeste cellen glucose uit het bloed kunnen opnemen.

Bij diabetes type 1 zijn cellen in de eilandjes van Langerhans beschadigd. Hierdoor ontstaat te weinig insuline, nemen lichaamscellen te weinig glucose op en kan het glucosegehalte in het bloed te hoog of te laag worden. Een hyper veroorzaakt onder andere dorst, veel plassen en vermoeidheid; een hypo kan leiden tot zweten, trillen, duizeligheid en honger.

Behandeling kan bestaan uit insuline injecteren. Ook kunnen eilandjes van Langerhans uit een donoralvleesklier via de poortader in de lever worden ingebracht. Afstoting van donorcellen moet dan met medicijnen worden tegengegaan.

Stamcellen en celgrootte

Stamcellen kunnen blijven delen en differentiëren tot gespecialiseerde celtypen. Bij celdifferentiatie ontstaan cellen met verschillende bouw en functie, doordat zij verschillende eiwitten maken, zoals insuline, spiereiwitten of keratine. Stamcellen van de patiënt zelf geven een kleine kans op afstoting.

De verhouding tussen oppervlak en volume beperkt de celgrootte:

Bij grotere cellen neemt het volume sneller toe dan het oppervlak. Daardoor is opname van glucose en O₂ via het celmembraan relatief minder snel mogelijk.

Voorbeeld