Ecologie
Samenvatting
Ecologie
Biologie · vwo 6
COMMUNITY
Samenvatting · Biologie · vwo 4 Cellen, organismen en virussen
Leerling vwo 4
BiologieVak
WAT ZIT ERIN
1Cellen, organismen en virussen Bouw van eukaryote cellen Elke cel heeft cytoplasma en een celmembraan. Het cytoplasma bestaat uit grondplasma (waterige celinhoud) en organellen. Het celmembraan begrenst de cel en voorkomt willekeurige uitwisseling van…
Bewaar deze samenvatting
Cellen, organismen en virussen
Bouw van eukaryote cellen
Elke cel heeft cytoplasma en een celmembraan. Het cytoplasma bestaat uit grondplasma (waterige celinhoud) en organellen. Het celmembraan begrenst de cel en voorkomt willekeurige uitwisseling van stoffen.
Menselijke, dierlijke, plantaardige en schimmelcellen zijn eukaryote cellen: zij hebben een celkern met DNA. Het DNA bevat de bouwinstructies voor eiwitten.
- Ribosomen koppelen aminozuren tot eiwitten.
- Ruw endoplasmatisch reticulum (ER) bewerkt en transporteert eiwitten die door gebonden ribosomen zijn gemaakt.
- Glad endoplasmatisch reticulum maakt onder andere vetachtige stoffen, zoals fosfolipiden; in levercellen maakt het ook giftige stoffen onschadelijk.
- Golgisysteem bewerkt, sorteert en verpakt eiwitten en vetachtige stoffen in transportblaasjes.
- Lysosomen bevatten verteringsenzymen en breken opgenomen stoffen en versleten organellen af.
- Mitochondriën breken glucose met af. Daarbij ontstaat ATP, dat energie levert voor celprocessen.
- Het cytoskelet geeft stevigheid en vorm; organellen en transportblaasjes kunnen zich langs de eiwitdraden verplaatsen.
Menselijke en dierlijke cellen bevatten bovendien centriolen, die betrokken zijn bij de splitsing van DNA-moleculen tijdens de celdeling.
Plantaardige cellen
Plantencellen hebben dezelfde organellen als dierlijke cellen, maar missen centriolen. Daarnaast hebben zij een celwand van cellulose, een grote centrale vacuole en plastiden.
- De celwand geeft vorm en stevigheid.
- De vacuole bevat water en opgeloste stoffen, vaak ook kleurstoffen. Via turgor draagt de vacuole bij aan stevigheid.
- Chloroplasten voeren fotosynthese uit. Daardoor zijn planten autotroof: zij maken energierijke stoffen, zoals glucose, uit anorganische stoffen.
- Chromoplasten bevatten oranje, rode of gele kleurstoffen.
- Amyloplasten zijn kleurloze zetmeelkorrels.
Bacteriën, schimmels en virussen
| Groep | Celtype en kenmerken |
|---|---|
| Bacteriën | Meestal heterotrofe prokaryote organismen. Zij hebben geen kern; een cirkelvormig chromosoom en plasmiden liggen los in het grondplasma. Wel aanwezig: ribosomen, celmembraan en celwand. |
| Schimmels | Heterotrofe eukaryote organismen met een celwand van chitine. Gisten zijn eencellig; meercellige schimmels bestaan uit schimmeldraden. |
| Virussen | Niet levend en niet opgebouwd uit cellen. Een virus bestaat uit een eiwitmantel met DNA of RNA; sommige virussen hebben ook een envelop van vetten. |
Bacteriën kunnen plasmiden uitwisselen. Hierdoor kan bijvoorbeeld resistentie tegen antibiotica tussen verschillende bacteriesoorten worden doorgegeven. Virussen kunnen zich alleen vermenigvuldigen in een gastheer en missen daarom levenskenmerken.
Voorbeeld
Opgave
Een levercel maakt een eiwit dat wordt afgegeven aan het bloed. Beschrijf de route van aminozuren tot afgifte van dit eiwit.
Oplossing
1Aminozuren komen vanuit het bloed de levercel binnen via het celmembraan.2Ribosomen op het ruw ER koppelen aminozuren volgens de bouwinstructies van het DNA tot eiwitten.3Het ruw ER bewerkt en transporteert het eiwit in transportblaasjes naar het golgisysteem.4Het golgisysteem bewerkt en sorteert het eiwit en verpakt het in transportblaasjes.5De blaasjes versmelten met het celmembraan, waardoor het eiwit aan het bloed wordt afgegeven.
Antwoord
Aminozuren → ribosomen op ruw ER → golgisysteem → transportblaasje → celmembraan → bloed.
Meer Biologie uit de Oefentoetsen
Staat hier iets dat niet klopt of niet hoort? .
