Samenvatting · Biologie · vwo 4 DNA en eiwitsynthese in cellen

DNA en eiwitsynthese in cellen

DNA als informatiedrager

• DNA (desoxyribonucleïnezuur) bevat de erfelijke informatie van een organisme, bijvoorbeeld informatie over bloedgroep of oogkleur.
• DNA bestaat uit twee strengen met een helixstructuur: een moleculaire wenteltrap.
• Een DNA-streng is opgebouwd uit nucleotiden. Elk nucleotide bestaat uit:
  • een fosfaatgroep;
  • de suiker deoxyribose;
  • een organische stikstofbase.
• De suiker-fosfaatketens vormen de zijkanten van de dubbele helix. De stikstofbasen liggen naar binnen gericht.
• Er zijn vier stikstofbasen: adenine (A), thymine (T), cytosine (C) en guanine (G).
• De basenparing is vast: A bindt altijd met T via twee waterstofbruggen en C altijd met G via drie waterstofbruggen. De tweede streng is daarom de complementaire streng.
• DNA is voor stevigheid opgerold rond histonen; samen vormen zij chromosomen.

Genen en de genetische code

• Een gen is een stuk DNA met de informatie voor de vorming van een eiwit, bijvoorbeeld insuline.
• Drie opeenvolgende stikstofbasen vormen een DNA-triplet. Dit bevat de code voor één aminozuur.
• De volgorde van aminozuren bepaalt de bouw, vorm en werking van een eiwit.
• Niet alle genen zijn in elk celtype actief. Door genen aan of uit te zetten kan een speekselkliercel bijvoorbeeld amylase maken, terwijl een andere cel insuline maakt.
• Een verandering in DNA heet een mutatie, bijvoorbeeld wanneer een basenpaar A–T verandert in C–G.

DNA en RNA vergelijken

Eiwitsynthese: van gen naar eiwit

Afwerking en transport van eiwitten

• Losse ribosomen maken eiwitten die werkzaam zijn in het grondplasma.
• Ribosomen op het ruw ER maken eiwitten die in het ER worden gevouwen en gecontroleerd.
• Het golgisysteem bewerkt, sorteert en verpakt eiwitten in blaasjes. Deze gaan naar buiten de cel via exocytose, naar lysosomen of naar het celmembraan als membraaneiwitten.

Voorbeeld