Ecologie
Samenvatting
Ecologie
Biologie · vwo 6
COMMUNITY
Samenvatting · Biologie · vwo 1 Indeling van organismen: ordenen en determineren
StudyZone
BiologieVak
WAT ZIT ERIN
1Op aarde leven miljoenen soorten. Om daar overzicht in te krijgen, delen biologen ze in groepen in. Na deze samenvatting weet je wat een soort is, ken je de grote groepen planten, dieren, schimmels, bacteriën en protisten en kun je met een determineertabel een onbekend dier…
Bewaar deze samenvatting
Op aarde leven miljoenen soorten. Om daar overzicht in te krijgen, delen biologen ze in groepen in. Na deze samenvatting weet je wat een soort is, ken je de grote groepen planten, dieren, schimmels, bacteriën en protisten en kun je met een determineertabel een onbekend dier benoemen.
Waarom ordenen?
Als je alle organismen zou noemen zonder ze te groeperen, zou niemand de weg kunnen vinden. Een indeling zorgt voor overzicht en voor een gezamenlijke taal. Organismen met veel dezelfde kenmerken horen bij dezelfde groep.
Een soort is een groep organismen die zich onderling kunnen voortplanten en daarbij vruchtbare nakomelingen krijgen. Een paard en een ezel kunnen een muildier krijgen, maar een muildier is zelf meestal onvruchtbaar. Paard en ezel zijn dus verschillende soorten.
Elke soort heeft een wetenschappelijke naam uit twee Latijnse woorden: eerst het geslacht, dan de soort. De mens heet Homo sapiens. Die naam is in alle landen hetzelfde, in tegenstelling tot gewone namen als "madeliefje" of "daisy".
De vijf groepen
Veel schoolboeken verdelen het leven in vijf groepen:
| Groep | Cellen | Voeding | Voorbeelden |
|---|---|---|---|
| Planten | meercellig, celwand, bladgroenkorrels | maken zelf suiker met fotosynthese | gras, boom, mos |
| Dieren | meercellig, geen celwand | eten andere organismen | vlinder, vis, mens |
| Schimmels | meestal meercellig, celwand zonder bladgroen | breken dode resten af en nemen voedsel op | paddenstoel, schimmel op brood |
| Bacteriën | eencellig, geen celkern | verschillend | melkzuurbacterie, ziekteverwekker |
| Protisten | meestal eencellig, wel een celkern | verschillend | pantoffeldiertje, amoebe |
Het belangrijkste verschil tussen bacteriën en alle andere groepen is dat een bacterie geen celkern heeft. Virussen horen in geen van de groepen: ze bestaan niet uit cellen en kunnen zich alleen vermenigvuldigen in de cel van een gastheer.
Dieren: gewervelden en ongewervelden
Dieren met een ruggengraat heten gewervelden, dieren zonder heten ongewervelden.
De vijf klassen van gewervelden:
| Klas | Huid | Lichaamstemperatuur | Voortplanting |
|---|---|---|---|
| Vissen | schubben | wisselwarm | eitjes in het water |
| Amfibieën | vochtig en glad | wisselwarm | eitjes in het water, larven met kieuwen |
| Reptielen | droge schubben | wisselwarm | eieren met een leerachtige schaal op land |
| Vogels | veren | constant warm | eieren met een harde kalkschaal |
| Zoogdieren | haren | constant warm | jongen groeien in de moeder en drinken melk |
Wisselwarme dieren nemen de temperatuur van hun omgeving aan. Constant warme dieren houden hun lichaam altijd op ongeveer dezelfde temperatuur, zoals jij.
Ongewervelden zijn er in veel soorten. De drie bekendste groepen gelede dieren:
| Groep | Poten | Lichaamsdelen | Voelsprieten |
|---|---|---|---|
| Insecten | 6 | 3 (kop, borststuk, achterlijf) | 1 paar |
| Spinachtigen | 8 | 2 (kopborststuk, achterlijf) | geen |
| Kreeftachtigen | 10 of meer | meestal 2 | 2 paar |
Ook weekdieren (slak, mossel) en wormen zijn ongewervelden.
Planten indelen
Planten worden ingedeeld op hun bouw en hun voortplanting:
| Groep | Wortels en vaten | Voortplanting |
|---|---|---|
| Mossen | geen echte wortels en geen vaten | sporen |
| Varens | wel wortels en vaten | sporen aan de onderkant van de bladeren |
| Naaktzadigen (bijvoorbeeld naaldbomen) | wel | zaden in kegels |
| Bedektzadigen | wel | bloemen, zaden in vruchten |
Determineren met een determineertabel
Met een determineertabel (dichotome sleutel) kom je door steeds twee keuzes te maken uit bij de naam van een organisme. Elke stap heeft twee beweringen, a en b, waarvan er precies één klopt.
Voorbeeld
een sleutel voor vier dieren (mier, spin, slak en regenworm).
1
a. Het dier heeft poten: ga naar 2. b. Het dier heeft geen poten: ga naar 3.
2
a. Het dier heeft zes poten: mier. b. Het dier heeft acht poten: spin.
3
a. Het dier heeft een huisje: slak. b. Het dier heeft geen huisje: regenworm.
Voor een onbekend dier met acht poten loop je zo: 1a naar 2, daar 2b, het is een spin. Gebruik alleen kenmerken die je goed kunt waarnemen en tellen. "Een mooi dier" werkt niet, "heeft zes poten" wel.
Let op
- Het gaat bij een soort om het vruchtbare nageslacht, niet om "elkaar leuk vinden".
- Een spin is geen insect: een spin heeft acht poten en twee lichaamsdelen.
- Een walvis is geen vis maar een zoogdier: hij heeft longen, is constant warm en geeft melk.
- Bij een determineertabel kies je per stap de bewering die klopt; je mag geen stap overslaan.
In het kort
- Organismen worden ingedeeld om overzicht te houden; elke soort heeft een Latijnse naam van twee woorden.
- De vijf groepen zijn planten, dieren, schimmels, bacteriën en protisten.
- Gewervelden hebben vijf klassen: vissen, amfibieën, reptielen, vogels en zoogdieren.
- Insecten hebben zes poten en drie lichaamsdelen, spinachtigen acht poten en twee lichaamsdelen.
- Met een determineertabel vind je de naam van een organisme met steeds twee keuzes.
Meer Biologie uit de Oefentoetsen
Staat hier iets dat niet klopt of niet hoort? .
