Ecologie
Samenvatting
Ecologie
Biologie · vwo 6
COMMUNITY
Samenvatting · Biologie · vwo 1 Organismen, levenskenmerken en groei
Leerling vwo 1
BiologieVak
WAT ZIT ERIN
1Organismen, levenskenmerken en groei Biologie en organismen - Biologie is de leer van het leven. Het Griekse woord bios betekent leven en logos betekent leer of wetenschap. - Een organisme is een levend wezen. Mensen, dieren, planten, schimmels en bacteriën…
Bewaar deze samenvatting
Organismen, levenskenmerken en groei
Biologie en organismen
- Biologie is de leer van het leven. Het Griekse woord bios betekent leven en logos betekent leer of wetenschap.
- Een organisme is een levend wezen. Mensen, dieren, planten, schimmels en bacteriën zijn organismen.
- Om te bepalen of iets levend is, kijk je naar de zeven levenskenmerken. Een organisme heeft deze kenmerken.
De zeven levenskenmerken
| Verband | Levenskenmerken | Betekenis |
|---|---|---|
| Stoffen opnemen en afgeven | ademhalen, voeden, uitscheiden | Stoffen uit de omgeving opnemen en weer stoffen afgeven. |
| Reageren op de omgeving | waarnemen, bewegen | Veranderingen in de omgeving opmerken en daarop reageren. |
| Voortbestaan van de soort | voortplanten, groeien | Nakomelingen krijgen en zich ontwikkelen tot een volwassen organisme. |
- Ademhalen: stoffen opnemen uit de omgeving en stoffen afgeven, bijvoorbeeld bij uitademen.
- Voeden: stoffen opnemen die nodig zijn om in leven te blijven.
- Uitscheiden: stoffen afgeven aan de omgeving.
- Waarnemen: informatie uit de omgeving opmerken, bijvoorbeeld licht, geluid, geur of aanraking.
- Bewegen: reageren door beweging. Een plant kan zich bijvoorbeeld naar zonlicht richten.
- Voortplanten: nakomelingen krijgen. Daardoor kan een soort blijven bestaan.
- Groeien: groter en zwaarder worden.
Levend, dood en levenloos
| Begrip | Kenmerk |
|---|---|
| Levend | Heeft levenskenmerken. |
| Dood | Had vroeger levenskenmerken, maar heeft die nu niet meer. |
| Levenloos | Heeft nooit levenskenmerken gehad. |
- Een boom is levend, omdat hij onder andere groeit, stoffen opneemt en zich kan voortplanten.
- Een houten plank is dood: het hout was vroeger deel van een levende boom.
- Water, lucht en stenen zijn levenloos, omdat zij nooit levenskenmerken hebben gehad.
- Virussen vormen een lastig geval. Zij bestaan uit erfelijk materiaal met een vliesje en kunnen zich alleen voortplanten in een cel van een gastheer. Volgens de meeste biologen zijn virussen daarom geen organismen: zelfstandig vertonen zij niet alle zeven levenskenmerken.
Groei en ontwikkeling
- Groei is het groter en zwaarder worden van een organisme.
- Ontwikkeling bestaat uit veranderingen in de bouw van een organisme. Tijdens de ontwikkeling ontstaan nieuwe delen of veranderen delen van vorm, zodat zij hun functie beter kunnen uitvoeren.
- Bij een plant ontstaan bijvoorbeeld vertakte wortels, stengels, bladeren, bloemen en vruchten. Vertakte wortels kunnen beter water uit de bodem opnemen.
Zaad, kieming en levenscyclus
- In een zaad zit een kiem: het begin van een nieuwe plant.
- De zaadhuid beschermt het zaad. Via het poortje kan water worden opgenomen.
- Bij kieming neemt een zaad water op, zwelt het op en breekt de zaadhuid open. Daarna groeit het worteltje naar buiten.
- De zaadlobben bevatten voedselreserves. Het kiemplantje gebruikt deze voedingsstoffen tijdens de eerste groei.
De levenscyclus van een zaadplant verloopt steeds opnieuw:
1
Uit een zaad groeit door kieming een kiemplantje.
2
Het kiemplantje groeit uit tot een volwassen plant.
3
Aan de volwassen plant ontstaan bloemen.
4
Uit bloemen ontstaan vruchten met zaden.
5
Uit die zaden kunnen weer nieuwe planten groeien.
Meer Biologie uit de Oefentoetsen
Staat hier iets dat niet klopt of niet hoort? .
