Samenvatting · Biologie · mavo 3 Skelet en spieren: zo kun je bewegen

Zonder skelet zou je lichaam een slap zakje zijn, en zonder spieren zou je geen vinger kunnen bewegen. Na deze samenvatting ken je de functies van het skelet, de belangrijkste botten en gewrichten, weet je hoe spieren samenwerken om te bewegen en hoe je blessures voorkomt.

Wat doet je skelet?

Je skelet bestaat uit ongeveer 200 botten. Het heeft vier taken:

• Steun: het skelet geeft je lichaam vorm en houdt je rechtop.
• Bescherming: de schedel beschermt je hersenen, de ribben je hart en longen, de wervelkolom je ruggenmerg.
• Beweging: spieren zitten vast aan botten, waardoor botten als hefbomen werken.
• Bloedcellen maken: in het rode beenmerg in sommige botten ontstaan nieuwe bloedcellen.

Belangrijke botten

De wervelkolom bestaat uit wervels, met daartussen schijfjes van kraakbeen (tussenwervelschijven) die als schokdemper werken. Door de dubbele S-vorm van de wervelkolom vangt je rug schokken op. Het ruggenmerg loopt door een kanaal dat de wervels vormen.

Kraakbeen is soepeler en buigzamer dan bot. Je vindt het ook in je oorschelp en neus.

Gewrichten

Een gewricht is een plek waar twee botten beweeglijk met elkaar verbonden zijn. Je kunt drie soorten onderscheiden:

Er zijn ook vaste verbindingen, zoals tussen de botten van je schedel. Die bewegen niet.

Bouw van een gewricht:

• Gewrichtskop en gewrichtsholte: het bolle en holle uiteinde dat in elkaar past.
• Kraakbeen op de botuiteinden zorgt dat ze soepel langs elkaar glijden.
• Gewrichtssmeer (vocht) werkt als smeerolie.
• Het gewrichtskapsel sluit het gewricht af.
• Gewrichtsbanden houden de botten bij elkaar.

Spieren en pezen

Spieren zitten met pezen vast aan botten. Pezen zijn stevig en nauwelijks rekbaar, spieren kunnen zich samentrekken en weer ontspannen.

Er zijn drie soorten spierweefsel:

Samenwerking: beweging

Een spier kan zich alleen samentrekken (korter worden) en daarmee trekken. Hij kan niet duwen. Daarom werken spieren in paren, de ene tegenover de andere.

• Buigen: de tweehoofdige armspier (biceps) aan de voorkant trekt samen en de driehoofdige armspier (triceps) aan de achterkant ontspant.
• Strekken: de triceps trekt samen en de biceps ontspant.

Twee spieren die elkaars tegenstander zijn, heten antagonisten. Voor elke beweging heb je zo'n tweetal nodig.

Voor het samentrekken heeft een spier energie nodig. Die komt vrij bij de verbranding van glucose met zuurstof. Je spieren maken daarbij warmte, waardoor je het warm krijgt als je sport. Bij een tekort aan zuurstof ontstaat melkzuur, en dat geeft een moe gevoel in je spieren.

Blessures

Je voorkomt blessures met een goede warming-up, goede schoenen en door niet te snel te veel te willen. Til met rechte rug en gebogen knieën, zodat je beenspieren het werk doen en je rug beschermd wordt. Training maakt je spieren sterker en je botten steviger.

Let op

• Een pees verbindt spier met bot, een gewrichtsband verbindt bot met bot.
• Spieren trekken alleen, ze duwen niet.
• Bij het buigen van je arm trekt de biceps samen en ontspant de triceps.
• Kraakbeen is niet hetzelfde als bot: kraakbeen is soepeler.

In het kort

• Het skelet geeft steun, bescherming, beweging en maakt bloedcellen.
• Gewrichten zijn kogelgewrichten, scharniergewrichten of draaigewrichten.
• Pezen verbinden spier met bot, banden verbinden bot met bot.
• Spieren werken in paren van antagonisten: de een trekt samen, de ander ontspant.
• Bij beweging komt warmte vrij.