VRAAG 1 · VERBRANDING IN CELLEN
Oefentoets
8 vragen
Verbranding in cellen
Biologie · mavo 2
COMMUNITY
Samenvatting · Biologie · mavo 2 Voortplanting bij de mens: van puberteit tot baby
StudyZone
BiologieVak
WAT ZIT ERIN
1Tijdens de puberteit verandert je lichaam, zodat het later nieuwe mensen kan voortbrengen. Na deze samenvatting ken je de geslachtsorganen, weet je hoe een menstruatiecyclus werkt, hoe een baby ontstaat en groeit, en hoe je een zwangerschap of een soa kunt voorkomen. De…
Bewaar deze samenvatting
Tijdens de puberteit verandert je lichaam, zodat het later nieuwe mensen kan voortbrengen. Na deze samenvatting ken je de geslachtsorganen, weet je hoe een menstruatiecyclus werkt, hoe een baby ontstaat en groeit, en hoe je een zwangerschap of een soa kunt voorkomen.
De puberteit
In de puberteit komen geslachtshormonen op gang. Bij jongens maken de teelballen vooral testosteron, bij meisjes maken de eierstokken vooral oestrogeen. De puberteit begint meestal ergens tussen je negende en je vijftiende jaar; meisjes beginnen gemiddeld wat eerder dan jongens. Wanneer het precies begint verschilt van persoon tot persoon en dat is normaal.
Je lichaam krijgt dan secundaire geslachtskenmerken. Dat zijn kenmerken die je niet bij je geboorte hebt, maar later krijgt:
- bij jongens: baardgroei, lagere stem, bredere schouders, groei van de geslachtsorganen;
- bij meisjes: borstontwikkeling, bredere heupen; ook de menstruatie begint;
- bij allebei: haar in de oksels en bij de geslachtsorganen, een groeispurt en meer last van zweet en puistjes.
De primaire geslachtskenmerken zijn de geslachtsorganen zelf. Die zijn er al bij je geboorte.
De geslachtsorganen
| Man | Taak |
|---|---|
| Teelballen | Maken zaadcellen en testosteron. Ze hangen in de balzak, waar het iets koeler is dan in je lichaam. Dat is gunstig voor de zaadcellen. |
| Bijballen | Hier worden zaadcellen bewaard en rijpen ze verder. |
| Zaadleiders | Brengen de zaadcellen naar de plasbuis. |
| Zaadblaasjes en prostaat | Maken vloeistof die bij de zaadcellen komt. Samen heet dat sperma. |
| Plasbuis en penis | De plasbuis voert sperma of urine af. De penis brengt sperma in de vagina. |
| Vrouw | Taak |
|---|---|
| Eierstokken | Bevatten eicellen en maken oestrogeen. |
| Eileiders | Vangen de eicel op en voeren hem naar de baarmoeder. Hier vindt de bevruchting plaats. |
| Baarmoeder | Spierwand met binnenin het baarmoederslijmvlies. Hier groeit een baby. |
| Baarmoederhals en vagina | De vagina (schede) ontvangt het sperma en is ook de geboorteweg. |
De menstruatiecyclus
Ongeveer eens per maand maakt een meisje of vrouw een menstruatiecyclus door. Die duurt gemiddeld 28 dagen, maar het kan ook korter of langer zijn. Je telt vanaf de eerste dag van de menstruatie.
1
In een eierstok rijpt een eicel. Ondertussen groeit het baarmoederslijmvlies dikker, als voorbereiding op een mogelijke zwangerschap.
2
Ongeveer halverwege de cyclus komt de eicel vrij uit de eierstok. Dat heet de eisprong.
3
Wordt de eicel niet bevrucht, dan sterft hij af. Het dikke slijmvlies hoeft niet meer en wordt afgebroken.
4
Het slijmvlies verlaat samen met wat bloed het lichaam. Dit is de menstruatie, die ongeveer 3 tot 7 dagen duurt.
De eicel kan maar ongeveer een dag bevrucht worden. Zaadcellen kunnen in het lichaam van de vrouw enkele dagen (tot ongeveer vijf) in leven blijven. Daarom kan er een zwangerschap ontstaan door seks in de dagen vóór de eisprong.
Van bevruchting tot geboorte
1
Bevruchting: een zaadcel smelt samen met een eicel, meestal in de eileider. Er ontstaat een bevruchte eicel.
2
De bevruchte eicel deelt zich steeds opnieuw terwijl hij naar de baarmoeder reist.
3
Innesteling: na ongeveer een week nestelt het bolletje cellen zich in het baarmoederslijmvlies. De zwangerschap is begonnen.
4
In de eerste acht weken na de bevruchting heet de baby in wording een embryo, daarna een foetus.
De baby wordt gevoed via de placenta (moederkoek) en de navelstreng. In de placenta liggen de bloedvaten van moeder en kind vlak naast elkaar, maar het bloed vermengt zich niet. Zuurstof en voedingsstoffen gaan van moeder naar kind, afvalstoffen van kind naar moeder. De baby ligt in de vruchtwaterzak; het vruchtwater beschermt tegen schokken.
Let op
niet alleen goede stoffen gaan door de placenta. Alcohol, nicotine, drugs en sommige medicijnen en virussen kunnen ook bij het kind komen en het schaden. Daarom drinken en roken zwangere vrouwen beter niet.
Een zwangerschap duurt gemiddeld ongeveer 40 weken, gerekend vanaf de eerste dag van de laatste menstruatie. Dat is ongeveer 38 weken na de bevruchting. Bij de bevalling trekt de baarmoeder samen (weeën), de baby wordt via de vagina geboren en daarna volgt de placenta, de nageboorte. De navelstreng wordt doorgeknipt.
Bij een eeneiige tweeling splitst één bevruchte eicel zich vroeg in tweeën. De twee kinderen hebben dan dezelfde erfelijke eigenschappen. Bij een twee-eiige tweeling zijn twee eicellen door twee zaadcellen bevrucht. Zij lijken op elkaar als gewone broers en zussen.
Zwangerschap en soa's voorkomen
Een zwangerschap voorkom je met anticonceptie:
- condoom: houdt zaadcellen tegen en beschermt als enige van deze middelen ook tegen de meeste soa's;
- anticonceptiepil: hormonen voorkomen de eisprong, werkt alleen als je hem trouw slikt;
- spiraaltje, prikpil en implantaat: werken lang, maar beschermen niet tegen soa's.
Een soa (seksueel overdraagbare aandoening) geef je door bij seksueel contact. Voorbeelden zijn chlamydia en gonorroe (bacteriën, te behandelen met antibiotica) en hiv, herpes en hpv (virussen). Chlamydia merk je vaak niet, maar het kan onvruchtbaarheid veroorzaken. Twijfel je? Laat je testen bij de huisarts of de GGD.
Seksualiteit hoort altijd vrijwillig te zijn. Jij bepaalt wat je wilt, en een ander moet je grens respecteren.
Veelgemaakte fouten
- De bevruchting vindt plaats in de eileider, niet in de baarmoeder.
- Eisprong en menstruatie zijn niet hetzelfde: de eisprong is halverwege de cyclus, de menstruatie aan het begin.
- Het bloed van moeder en kind vermengt zich niet in de placenta.
- De pil beschermt wel tegen zwangerschap, maar niet tegen soa's.
In het kort
- Door geslachtshormonen krijg je in de puberteit secundaire geslachtskenmerken.
- Teelballen maken zaadcellen, eierstokken bevatten eicellen. Bevruchting gebeurt in de eileider.
- De menstruatiecyclus duurt gemiddeld 28 dagen met de eisprong ongeveer halverwege.
- Het embryo nestelt zich in het baarmoederslijmvlies en wordt via de placenta en navelstreng gevoed.
- Een zwangerschap duurt gemiddeld ongeveer 40 weken.
- Van deze middelen beschermt alleen een condoom tegen zwangerschap én tegen de meeste soa's.
Meer Biologie uit de Oefentoetsen
Staat hier iets dat niet klopt of niet hoort? .
