Samenvatting · Duits · havo 5 Duits leesvaardigheid: zo pak je een examentekst aan

Bij een leestekst Duits hoef je niet elk woord te kennen om de vragen goed te beantwoorden. Na deze samenvatting heb je een vast stappenplan, kun je onbekende woorden afleiden, herken je signaalwoorden en weet je hoe je de veelvoorkomende vraagtypen aanpakt.

Stappenplan bij elke tekst

Onbekende woorden afleiden

Je hoeft een onbekend woord niet op te zoeken. Probeer eerst het af te leiden.

• Lijkt het op Nederlands of Engels? Veel woorden lijken erop: das Wasser (water), das Haus (huis), der Winter (winter), das Buch (boek). Let op klankverschuivingen:

• Splits samenstellingen. Het laatste deel bepaalt de betekenis en het lidwoord: der Kühlschrank (koel + kast = koelkast), das Krankenhaus (ziek + huis = ziekenhuis), die Waschmaschine (was + machine = wasmachine).
• Kijk naar voor- en achtervoegsels. Un- en -los geven een ontkenning (unmöglich, arbeitslos), -frei (vrij van) en -arm (arm aan) zeggen dat iets ontbreekt of weinig voorkomt (fehlerfrei, wasserarm), -voll betekent vol van (liebevoll), -lich maakt er vaak een bijvoeglijk naamwoord van, -ung, -heit en -keit maken er een zelfstandig naamwoord van.
• Gebruik de context. Wat kan er in deze zin passen? Welk woord herhaalt zich in de volgende zin?

Valse vrienden

Sommige Duitse woorden lijken op Nederlandse, maar betekenen iets anders.

Pas vooral op voor also (dus), bekommen (krijgen) en fast (bijna). Ze komen vaak voor en worden vaak verkeerd vertaald.

Signaalwoorden

Signaalwoorden laten zien hoe de zinnen met elkaar samenhangen. Zo begrijp je de structuur zonder elk woord te kennen.

Staat er een tegenstelling, dan komt vaak het belangrijkste punt van de schrijver na het signaalwoord.

Vraagtypen en aanpak

• Hoofdgedachte of doel van de tekst. Kijk naar de titel, de eerste en de laatste alinea. Wil de schrijver informeren, overtuigen of vermaken?
• Details en getallen. Zoek de kernwoorden op, ook in een andere vorm. Let op getallen: dreizehn (13) en dreißig (30), sechzehn (16) en sechzig (60), siebzehn (17) en siebzig (70).
• Verwijswoorden. Vragen als "Waar verwijst dies naar?" los je op door terug te lezen in de zin ervoor.
• Standpunt van een persoon. Let op meiner Meinung nach, ich finde, leider, zum Glück en vergelijkbare woorden.
• Klopt of klopt niet. Let op ontkenningen (nicht, kein, nie, niemand, nichts) en beperkingen (nur, alle, immer, die meisten, manche).
• Alinea's en kopjes koppelen. Zoek in elke alinea het trefwoord dat bij het kopje past, en let op de eerste zin.
• Wat bedoelt de schrijver met dit woord? Kijk naar de zin ervoor en erna.

Veelgemaakte fouten

• Elke zin woord voor woord vertalen. Dat kost tijd en je verliest de hoofdlijn.
• Een antwoord kiezen omdat een woord uit de tekst erin staat. Het hele antwoord moet kloppen, en vaak is een woord uit de tekst juist een afleider.
• Niet naar de ontkenning kijken: nicht, kein, nie, niemand en nichts draaien de betekenis om.
• Bij een getal niet opletten: dreißig is 30, dreizehn is 13.
• Valse vrienden: also is dus, niet ook.
• Te lang blijven hangen bij één lastige vraag. Ga door en kom later terug.
• Een open vraag in het Duits beantwoorden. Op het examen antwoord je in het Nederlands, tenzij de vraag iets anders zegt; een Duits antwoord levert geen punten op. Geef ook niet meer antwoorden dan er gevraagd worden.

In het kort

• Begin met titel, kopjes en afbeeldingen; lees dan de vragen; lees de tekst globaal; zoek de plek; controleer.
• Leid onbekende woorden af uit Nederlandse en Engelse verwanten, samenstellingen en voor- en achtervoegsels.
• Signaalwoorden (aber, deshalb, obwohl, also, zum Beispiel) laten de structuur zien.
• Let op ontkenningen, beperkingen en getallen.
• Pas op voor valse vrienden: also = dus, bekommen = krijgen, fast = bijna.
• Laat geen vraag open en verdeel je tijd.