Samenvatting · Duits · vwo 4 Relatieve bijzinnen: der, die, das, dessen en deren

Met een relatieve bijzin voeg je extra informatie toe aan een zelfstandig naamwoord, zoals in "de man die daar staat". Na deze samenvatting kies je het juiste relatief voornaamwoord (der, die, das, dem, dessen, deren) en zet je de zin goed op, ook met een voorzetsel.

Wat is een Relativsatz?

Een Relativsatz (relatieve bijzin) hoort bij een zelfstandig naamwoord in de hoofdzin: het antecedent. De bijzin begint met een relatief voornaamwoord en de persoonsvorm staat helemaal achteraan. De bijzin staat tussen komma's.

• Der Mann, der dort steht, ist mein Onkel.
• Das Buch, das ich gelesen habe, war spannend.
• Die Frau, mit der ich gesprochen habe, ist Ärztin.

Twee vragen voor het relatief voornaamwoord

Het relatief voornaamwoord heeft twee kenmerken die uit twee verschillende plekken komen.

Veruit de meeste vormen zijn gelijk aan het bepaald lidwoord. De verschillen zijn: denen in de Dativ meervoud (in plaats van den) en de Genitiv-vormen dessen en deren.

Voorbeelden per naamval

Genitiv: na dessen of deren staat geen lidwoord meer: das Kind, dessen Mutter Ärztin ist (niet "dessen die Mutter"). Dessen en deren vervangen het lidwoord van het zelfstandig naamwoord erna. Het geslacht van het antecedent bepaalt dessen (mannelijk of onzijdig) of deren (vrouwelijk of meervoud).

Met een voorzetsel

Het voorzetsel staat voor het relatief voornaamwoord en bepaalt de naamval. Het voorzetsel staat in de bijzin, niet in de hoofdzin.

• Das ist das Haus, in dem ich wohne. (wo? → Dativ)
• Das ist das Haus, in das wir ziehen. (wohin? → Akkusativ)
• Der Freund, mit dem ich gestern gesprochen habe, kommt aus Wien.
• Die Stadt, in der ich geboren bin, ist klein.
• Die Leute, mit denen wir gesprochen haben, waren freundlich.
• Das Thema, über das wir diskutieren, ist wichtig.
• Der Zug, auf den wir warten, hat Verspätung.

Was en wer

Bij sommige antecedenten gebruik je geen der, die of das.

• Na alles, nichts, etwas, vieles, das Beste en een zelfstandig gebruikt bijvoeglijk naamwoord gebruik je was: Alles, was er sagt, ist wahr. Das ist das Beste, was ich je gegessen habe.
• Verwijst de bijzin naar de hele hoofdzin, dan gebruik je ook was: Er hat die Prüfung bestanden, was mich sehr freut.
• Wer betekent "degene die": Wer das sagt, hat unrecht.
• Na een voorzetsel met was gebruik je wo(r)-: Alles, worüber wir gesprochen haben, ist wichtig.

Stappenplan

Veelgemaakte fouten

• De naamval van het antecedent kiezen in plaats van de naamval in de bijzin. In "die Frau, der ich geholfen habe" is der de Dativ (helfen + Dativ), ook al lijkt der op een mannelijk lidwoord.
• Het voorzetsel vergeten of op de verkeerde plek zetten: de juiste volgorde is die Frau, mit der ich gesprochen habe.
• Na dessen of deren nog een lidwoord zetten: das Kind, dessen Mutter, niet "dessen die Mutter".
• De komma's vergeten: voor en na de relatieve bijzin staat een komma.
• De persoonsvorm niet achteraan zetten. Bij het Perfekt staat het Partizip II voor de persoonsvorm: ... das ich gelesen habe.
• Das en dass door elkaar halen: kun je dieses, jenes of welches invullen, dan is het das (relatief voornaamwoord of lidwoord). Anders is het dass (voegwoord).

In het kort

• Een Relativsatz hoort bij een zelfstandig naamwoord. Hij staat tussen komma's en de persoonsvorm staat achteraan.
• Geslacht en getal volg je van het antecedent, de naamval van de functie in de bijzin.
• Vormen: der, die, das, die (Nominativ); den, die, das, die (Akkusativ); dem, der, dem, denen (Dativ); dessen, deren, dessen, deren (Genitiv).
• Een voorzetsel staat voor het relatief voornaamwoord en bepaalt de naamval: in dem, mit der, auf den.
• Na dessen of deren staat geen lidwoord.
• Na alles, nichts, etwas en vieles gebruik je was.