Samenvatting · Duits · havo 3 Wederkerende werkwoorden: sich waschen, sich freuen en meer

Bij een wederkerend werkwoord doet het onderwerp iets met zichzelf, zoals zich wassen of zich verheugen. Na deze samenvatting gebruik je het wederkerend voornaamwoord in de Akkusativ en de Dativ, ken je de belangrijkste wederkerende werkwoorden met hun voorzetsel en zet je alles op de juiste plek in de zin.

Het wederkerend voornaamwoord

Het wederkerend voornaamwoord (Reflexivpronomen) verwijst naar het onderwerp. Het heeft dezelfde vorm als het persoonlijk voornaamwoord, behalve in de derde persoon en bij u: daar is het altijd sich.

• Ich wasche mich. (Ik was mezelf.)
• Du freust dich. (Je bent blij.)
• Er beeilt sich. (Hij haast zich.)
• Wir treffen uns um acht Uhr. (We spreken om acht uur af.)
• Haben Sie sich schon vorgestellt? (Hebt u zich al voorgesteld?)

Echte wederkerende werkwoorden

Sommige werkwoorden komen alleen met sich voor. In het Nederlands is dat vaak ook zo, maar niet altijd.

Veel wederkerende werkwoorden hebben een vast voorzetsel bij zich. Leer ze samen.

Vraag je naar een zaak, dan maak je de vraag met wo(r)- en het voorzetsel: Worauf freust du dich? Auf die Ferien. Woran erinnerst du dich? An den Urlaub. Vraag je naar een persoon, dan zet je het voorzetsel voor het vraagwoord: Auf wen freust du dich? Auf meine Oma.

Wederkerend voornaamwoord in de Dativ

Heeft het werkwoord al een lijdend voorwerp (Akkusativ), dan staat het wederkerend voornaamwoord in de Dativ. Dat zie je bij lichaamsdelen en kleding. Het Nederlands zegt "ik was mijn handen", het Duits zegt "ik was mij de handen".

• Ich wasche mir die Hände. (Ik was mijn handen.)
• Du putzt dir die Zähne. (Je poetst je tanden.)
• Er kämmt sich die Haare. (Hij kamt zijn haar.)
• Sie zieht sich die Jacke an. (Zij trekt haar jas aan.)

Vergelijk: Ich wasche mich (Akkusativ, geen ander lijdend voorwerp) en Ich wasche mir die Hände (Dativ, want die Hände is het lijdend voorwerp). Alleen bij ich en du zie je het verschil: mich of mir, dich of dir.

Dezelfde Dativ gebruik je als je iets voor jezelf doet: Ich kaufe mir ein Eis. (Ik koop een ijsje voor mezelf.) Ook sich vorstellen heeft twee betekenissen: Ich stelle mich vor (ik stel mezelf voor) en Ich stelle mir das vor (ik stel me dat voor, in mijn hoofd).

Woordvolgorde en Perfekt

• Hoofdzin: sich staat direct na de persoonsvorm. Ich freue mich auf die Ferien. Heute beeile ich mich.
• Is het onderwerp een zelfstandig naamwoord, dan staat sich meestal ook direct na de persoonsvorm: Gestern hat sich mein Bruder verletzt.
• Bijzin: is het onderwerp een voornaamwoord, dan staat sich erachter: Ich weiß, dass du dich freust. Is het onderwerp een zelfstandig naamwoord, dan staat sich meestal ervoor: Er sagt, dass sich der Zug verspätet.
• Perfekt: wederkerende werkwoorden krijgen haben. Ich habe mich gewaschen. Wir haben uns gefreut. Er hat sich verspätet.
• Bevel: Beeil dich! Setzen Sie sich! Setz dich!

Wederkerend en wederkerig

Bij een meervoudig onderwerp kunnen uns, euch en sich ook "elkaar" betekenen: Wir sehen uns morgen (We zien elkaar morgen). Sie lieben sich. Dat kan "ze houden van zichzelf" of "ze houden van elkaar" zijn. Als het niet duidelijk is, gebruik je einander of gegenseitig: Sie helfen einander.

Veelgemaakte fouten

• Sich vergeten: Ich freue mich, niet "Ich freue". Ich beeile mich, niet "Ich beeile".
• Het verkeerde voorzetsel kiezen: sich freuen auf (vooruit kijken) en sich freuen über (blij zijn met iets dat er is).
• De Dativ vergeten bij lichaamsdelen: Ich wasche mir die Hände, niet "Ich wasche mich die Hände".
• Een bezittelijk voornaamwoord gebruiken bij lichaamsdelen: Ich putze meine Zähne is niet fout, maar Duitsers zeggen meestal Ich putze mir die Zähne.
• Het Perfekt met sein maken: wederkerende werkwoorden krijgen altijd haben.

In het kort

• Reflexivpronomen: mich / mir, dich / dir, sich, uns, euch, sich. In de derde persoon en bij u altijd sich.
• Veel wederkerende werkwoorden hebben een vast voorzetsel: sich freuen auf / über, sich erinnern an, sich interessieren für, sich ärgern über.
• Staat er al een lijdend voorwerp, dan is het wederkerend voornaamwoord Dativ: Ich wasche mir die Hände.
• Sich staat in de hoofdzin direct achter de persoonsvorm. In de bijzin staat het achter een voornaamwoord als onderwerp en meestal voor een zelfstandig naamwoord als onderwerp.
• Perfekt met haben: Ich habe mich gefreut.