Wijsgerige antropologie
Samenvatting
Wat is de mens? Mensbeelden in de filosofie
Filosofie · havo 4
COMMUNITY
Samenvatting · Filosofie · havo 4 Filosofie: vragen stellen en argumenteren
StudyZone
FilosofieVak
WAT ZIT ERIN
1Filosofie betekent letterlijk liefde voor wijsheid. Een filosoof stelt vragen waarop je het antwoord niet kunt opzoeken of meten, en probeert die met argumenten te beantwoorden. In deze samenvatting leer je wat een filosofische vraag is, hoe je begrippen scherp maakt en…
Bewaar deze samenvatting
Filosofie betekent letterlijk liefde voor wijsheid. Een filosoof stelt vragen waarop je het antwoord niet kunt opzoeken of meten, en probeert die met argumenten te beantwoorden. In deze samenvatting leer je wat een filosofische vraag is, hoe je begrippen scherp maakt en hoe je een redenering opbouwt en beoordeelt.
Wat is een filosofische vraag?
Filosofische vragen gaan over de grote thema's van het leven: wat bestaat er, wat kunnen we weten, wat moeten we doen en hoe willen we samenleven. Je kunt ze niet beantwoorden met een proef of een enquête, want ze gaan over betekenis, waarde en rechtvaardiging.
| Soort vraag | Voorbeeld | Hoe beantwoord je haar? |
|---|---|---|
| Empirische vraag | Hoeveel jongeren gebruiken dagelijks sociale media? | Door onderzoek en tellen |
| Normatieve vraag | Mag je liegen om iemand te beschermen? | Door argumenten over goed en fout |
| Begripsvraag | Wat is vriendschap eigenlijk? | Door het begrip te analyseren |
| Kennisvraag | Kun je zeker weten dat de wereld echt is? | Door te redeneren over kennis en twijfel |
De belangrijkste deelgebieden zijn:
- Wijsgerige antropologie: wat is de mens?
- Kennisleer (epistemologie): wat kunnen we weten en hoe?
- Ethiek: wat is goed handelen?
- Sociale en politieke filosofie: hoe richten we een rechtvaardige samenleving in?
Begrippen verhelderen
Veel discussies lopen vast omdat mensen hetzelfde woord op verschillende manieren gebruiken. Een filosoof maakt daarom eerst duidelijk wat hij met een begrip bedoelt.
1
Geef een definitie: wat valt eronder en wat niet?
2
Geef een voorbeeld dat duidelijk onder het begrip valt.
3
Zoek een tegenvoorbeeld: iets wat volgens je definitie onder het begrip valt, maar dat je toch niet zo zou noemen. Dan is de definitie te ruim.
4
Zoek een geval dat je wel zo zou noemen maar dat buiten de definitie valt. Dan is de definitie te nauw.
Voorbeeld
"Vrijheid is doen wat je wilt." Een verslaafde doet wat hij wil, maar is hij vrij? Dit tegenvoorbeeld laat zien dat de definitie waarschijnlijk te ruim is.
Een argument opbouwen
Een argument bestaat uit een of meer premissen (redenen) en een conclusie (de bewering die je wilt onderbouwen). Signaalwoorden zijn bijvoorbeeld want, omdat (naar de premisse) en dus, daarom (naar de conclusie).
Stappenplan om een argument te analyseren:
1
Zoek de conclusie: wat wil de schrijver aantonen?
2
Zoek de premissen: welke redenen geeft hij?
3
Zoek de verborgen premisse: welke aanname moet je er nog bij denken om de redenering te laten kloppen?
4
Beoordeel: zijn de premissen waar, en volgt de conclusie echt uit de premissen?
Voorbeeld
"Dieren voelen pijn, dus we moeten ze niet onnodig pijn doen." De verborgen premisse is: we moeten niemand onnodig pijn doen die pijn kan voelen. Wie het met de conclusie oneens is, kan deze verborgen premisse aanvallen.
Deductie en inductie
Bij een deductieve redenering volgt de conclusie noodzakelijk uit de premissen. Is de redenering geldig (valide) en zijn de premissen waar, dan is de redenering deugdelijk en moet de conclusie waar zijn.
Alle mensen zijn sterfelijk. Socrates is een mens. Dus Socrates is sterfelijk.
Een redenering kan geldig zijn terwijl een premisse onwaar is. Geldigheid gaat alleen over de vorm: als de premissen waar waren, zou de conclusie ook waar zijn.
Twee geldige vormen met een voorwaardelijke premisse:
- Modus ponens: als P, dan Q. P. Dus Q.
- Modus tollens: als P, dan Q. Niet Q. Dus niet P.
De veelgemaakte fout is het bevestigen van het consequent: als P, dan Q. Q. Dus P. Dat is ongeldig, want Q kan ook een andere oorzaak hebben. Als het regent, is de straat nat; de straat is nat, dus het heeft geregend? Misschien heeft iemand de stoep gesproeid.
Bij een inductieve redenering ga je van enkele waarnemingen naar een algemene regel: "Elke zwaan die ik zag was wit, dus alle zwanen zijn wit." De conclusie is hooguit waarschijnlijk, nooit zeker, want één zwarte zwaan weerlegt haar.
Veelvoorkomende denkfouten
Een drogreden is een redenering die overtuigend lijkt maar niet deugt.
| Drogreden | Wat gebeurt er? | Voorbeeld |
|---|---|---|
| Ad hominem | Je valt de persoon aan in plaats van het argument | "Wat weet hij nou van economie, hij is student" |
| Stroman | Je weerlegt een karikatuur van wat de ander zei | "Je wilt strengere regels? Dus je wilt een politiestaat" |
| Cirkelredenering | De conclusie zit al in de premisse | "De Bijbel is waar, want het staat in de Bijbel" |
| Vals dilemma | Je doet alsof er maar twee opties zijn | "Je bent voor ons of tegen ons" |
| Hellend vlak | Je beweert zonder bewijs dat een kleine stap tot een ramp leidt | "Als we dit toestaan, is straks alles toegestaan" |
| Autoriteitsargument | Iets is waar omdat een bekend iemand het zegt | "Deze beroemdheid gebruikt het, dus het werkt" |
| Ad populum | Iets is waar omdat veel mensen het vinden | "Iedereen doet het, dus het is goed" |
| Post hoc | A gebeurde vóór B, dus A is de oorzaak van B | "Ik droeg mijn geluksshirt en we wonnen, dus het shirt werkte" |
Zo voer je een goed gesprek
Een filosofisch gesprek draait niet om winnen, maar om samen dichter bij de waarheid komen.
- Vat de standpunten van de ander eerst welwillend samen voordat je erop reageert.
- Maak onderscheid tussen feiten en meningen en vraag door op onduidelijke begrippen.
- Geef een tegenwerping op een argument en onderzoek of de ander die kan weerleggen.
- Pas je standpunt aan als de ander een beter argument heeft.
Let op
- Een argument kan geldig zijn en toch een onware conclusie hebben, als een premisse onwaar is.
- Een onware premisse maakt een redenering niet ongeldig, maar wel ondeugdelijk.
- Een conclusie die je vervelend vindt, is nog niet onwaar. Beoordeel het argument, niet je gevoel.
- Bij examenopdrachten: noem altijd eerst de conclusie en de premissen van een tekst voordat je kritiek geeft.
Meer Filosofie uit de Oefentoetsen
Staat hier iets dat niet klopt of niet hoort? .
