Samenvatting · Infectieziekten · mbo 3 Infectieziekten en parasieten bij dieren

Infectieziekten en parasieten bij dieren

Belangrijke begrippen

• Besmetting betekent dat een dier contact heeft gehad met een ziekteverwekker.
• Infectie betekent dat het dier ook ziekteverschijnselen en/of symptomen krijgt.
• Een pathogeen is ziekteverwekkend. Een apathogeen veroorzaakt geen ziekte. Een voorwaardelijk pathogeen veroorzaakt alleen onder bepaalde omstandigheden ziekte, bijvoorbeeld bij een dier met lage weerstand.
• YOPI staat voor young, old, pregnant & ill. Deze dieren hebben vaker een verminderde weerstand en zijn gevoeliger voor infecties.
• Een antigen zet het lichaam aan tot het maken van antistoffen. Antistof/lichaam wordt gemaakt door B-lymfocyten via plasmacellen. Antistoffen heten ook immunoglobulinen.
• Een drager heeft een ziekteverwekker bij zich, maar is zelf niet ziek. De drager kan andere dieren wel besmetten.

Overdracht van ziekteverwekkers

• Transmissie is de overdracht van ziekteverwekkers.
• Bij horizontale transmissie gaat de ziekteverwekker van dier naar dier, door direct of indirect contact.
• Bij verticale transmissie gaat de ziekteverwekker van ouder naar jong voor, tijdens of vlak na de geboorte. Demodex canis kan bijvoorbeeld van moeder op pups overgaan.
• Directe besmetting gebeurt door aanraken, snuffelen, bijten of dichtbij hoesten.
• Indirecte besmetting gaat via bijvoorbeeld voerbakken, kleding, lucht of materialen.
• Bij actieve besmetting beweegt de ziekteverwekker zelf naar een nieuwe gastheer, zoals een vlo, luis, teek of mijt.
• Bij passieve besmetting kan de ziekteverwekker zich niet zelf verplaatsen, zoals een virus of prion.
• Een zoönose kan van mens op gewerveld dier of van gewerveld dier op mens worden overgedragen.

Gastheren en vectoren

• De eindgastheer is de gastheer waarin geslachtelijke vermenigvuldiging plaatsvindt.
• Een tussengastheer/intermediare is nodig voor een deel van de levenscyclus, bijvoorbeeld voor ongeslachtelijke vermenigvuldiging of een overgang naar een ander stadium.
• Een paratenische gastheer is een toevallige gastheer. Deze is niet nodig voor de levenscyclus, maar kan wel worden opgegeten door de eindgastheer.
• Een mechanische vector brengt een besmettingsbron via het oppervlak over, bijvoorbeeld via een voorwerp.
• Een biologische vector is een ongewerveld organisme, zoals een mug, vlieg of teek, waarin of waarop een ziekteverwekker wordt overgedragen.

Wormen: directe en indirecte levenscyclus

• Bij een directe levenscyclus is geen tussengastheer nodig.
• Bij een indirecte levenscyclus is een tussengastheer wel nodig.
• Platwormen zijn trematoden (zuigwormen of botten) en cestoden (lintwormen).
• Nematoden zijn rondwormen: spoelworm, haakworm, zweepworm, hartworm en longworm.

Een voorbeeld is Dipylidium caninum, de hondenlintworm. Volwassen wormen leven in de darm. Segmenten met eitjes komen via de ontlasting buiten. Een vlo of luis eet de eitjes op en is dan tussengastheer. Als een hond of kat de besmette vlo opeet, krijgt het dier lintwormen. Jonge kinderen kunnen een besmette vlo binnenkrijgen; daarom is deze worm een zoönose.

Bij Toxocara canis, de hondenspoelworm, kunnen eitjes na 2 tot 4 weken besmettelijk worden in de omgeving. Pups kunnen ook via placenta of moedermelk besmet raken. Mensen kunnen besmette eitjes binnenkrijgen, bijvoorbeeld via een zandbak. Larven kunnen dan naar oog en hersenen migreren.

Ectoparasieten: vlooien, luizen, teken en mijten

• De kattenvlo, ctenocefalides felis, komt ook veel bij honden voor. Ongeveer 95% van de vlooien zit in de omgeving.
• Een vlooienallergie kan al jeuk geven na één beet, doordat het dier reageert op vlooienspeeksel.
• Bestrijding bestaat uit stofzuigen, kleedjes wassen op 60 °C, het dier behandelen én contactdieren behandelen. Herhaal de behandeling, omdat poppen later kunnen uitkomen.
• Luizen zijn diersoortspecifiek. Hun hele levenscyclus speelt zich af op het dier.
• Teken en mijten zijn spinachtigen met 8 poten. Vlooien, luizen, (zand)vliegen en muggen zijn insecten met 6 poten.

Teken kunnen onder andere babesiose, ehrlichiose, anaplasmose en ziekte van Lyme overdragen. Ziekte van Lyme wordt veroorzaakt door borrelia burgdorferi en is een zoönose. Verwijder een teek rustig door deze omhoog te draaien, zonder alcohol te gebruiken.

Mijten en huidproblemen

• Demodex canis hoort bij de normale huidflora van de hond. Problemen ontstaan vooral bij YOPI-dieren.
• De plaatselijke vorm geeft vaak kale en schilferige plekken met weinig jeuk.
• De algemene vorm geeft jeuk, haaruitval en vaak secundaire ontstekingen.
• Bij pododemodicose zitten de klachten vooral aan de poten. Bij otodemodicose zitten de klachten vooral in de oren.
• Sarcoptes scabiei canis veroorzaakt schurft, is zeer besmettelijk en is een zoönose. De mijt graaft gangen in de huid en veroorzaakt ernstige jeuk.
• Bij konijnen kan Psoroptes cuniculi oormijt veroorzaken. Wrijf geen zalf in het oor, omdat dit bloedingen en wonden kan geven.

Voorbeeld

Opgave

Een hond heeft vlooien. Waarom moet je naast de hond ook zijn mand en kleedjes behandelen?

Oplossing

Antwoord

Behandel hond én omgeving, omdat de meeste vlooien daar aanwezig zijn.