Samenvatting · Informatica · havo 5 Beveiliging en privacy: versleuteling, wachtwoorden, dreigingen en de AVG

Elke dag log je in op accounts, deel je foto's en laat je gegevens achter. Hoe zorg je dat alleen de goede mensen erbij kunnen, en welke rechten heb je over je eigen gegevens? Na deze samenvatting benoem je de beveiligingsdoelen, begrijp je hoe versleuteling werkt en ken je je rechten onder de privacywet.

De drie doelen van informatiebeveiliging

Beveiliging draait om drie doelen:

• Vertrouwelijkheid: alleen bevoegden mogen de gegevens zien.
• Integriteit: de gegevens zijn juist en kunnen niet ongemerkt worden aangepast.
• Beschikbaarheid: bevoegden kunnen erbij op het moment dat dat nodig is.

Een voorbeeld: een datalek tast de vertrouwelijkheid aan, een aangepast cijfer in het schoolsysteem de integriteit en een overbelaste website de beschikbaarheid.

Dreigingen

• Malware is schadelijke software: virussen, wormen, trojans, ransomware (die je bestanden versleutelt en losgeld eist) en spyware.
• Phishing is misleiding via mail of berichten om je inloggegevens of geld te krijgen. Let op een vreemd afzenderadres, tijdsdruk, taalfouten en links naar een andere site dan je verwacht.
• Social engineering is het manipuleren van mensen in plaats van computers.
• Een DDoS-aanval overspoelt een server met verkeer zodat hij niet meer bereikbaar is.
• Brute force is alle wachtwoorden proberen tot er één past.

Versleuteling

Bij versleuteling (encryptie) zet je leesbare tekst met een sleutel om in onleesbare tekst, en met de juiste sleutel weer terug.

Voorbeeld: de Caesar-code. Elke letter schuift een vast aantal plaatsen op in het alfabet. Met verschuiving 3 wordt HAL gelijk aan KDO: H wordt K, A wordt D en L wordt O. Zo'n eenvoudige code is niet veilig: er zijn maar 25 mogelijke sleutels en letterfrequenties verraden de tekst.

• Bij symmetrische versleuteling gebruiken zender en ontvanger dezelfde sleutel. Dat is snel, maar de sleutel moet veilig worden uitgewisseld.
• Bij asymmetrische versleuteling heeft ieder een sleutelpaar: een publieke sleutel die iedereen mag kennen en een geheime privésleutel. Wat met de publieke sleutel van Eva is versleuteld, kan alleen met Eva's privésleutel worden ontsleuteld. Zo kun je veilig communiceren zonder vooraf een geheim te delen. Dit gebruikt HTTPS om een veilige verbinding op te zetten.

Hashing en wachtwoorden

Een hashfunctie zet gegevens om in een vaste, korte code (de hash). Dezelfde invoer geeft altijd dezelfde hash, en uit de hash kun je de invoer niet terugrekenen (een eenrichtingsfunctie). Websites bewaren daarom hashes van wachtwoorden in plaats van de wachtwoorden zelf. Bij het inloggen hashen ze wat je intikt en vergelijken ze de hashes. Een salt (extra willekeurige tekst per gebruiker) voorkomt dat gelijke wachtwoorden dezelfde hash krijgen.

Een goed wachtwoord is lang (liefst een zin van meerdere woorden), uniek per site en niet te raden. Een wachtwoordmanager helpt. Tweestapsverificatie (2FA) voegt een tweede bewijs toe, zoals een code op je telefoon, zodat een gestolen wachtwoord niet genoeg is.

Maatregelen

• Firewall: filtert het verkeer van en naar je netwerk of computer.
• Updates: installeren verhelpt bekende lekken.
• Back-ups: beschermen tegen verlies en ransomware.
• Toegangsrechten: niemand krijgt meer rechten dan nodig.
• Voorzichtig klikken: controleer afzenders en links.

Privacy en de AVG

Privacy gaat over wat anderen over jou weten en doen met je gegevens. In Europa regelt de AVG (Algemene verordening gegevensbescherming) dat. Belangrijke punten:

• Een organisatie mag persoonsgegevens alleen verwerken met een duidelijk doel en een geldige grondslag, zoals toestemming.
• Dataminimalisatie: niet meer gegevens verzamelen dan nodig.
• Jij hebt rechten: inzage in je gegevens, correctie, verwijdering ("recht om vergeten te worden") en bezwaar.
• Een organisatie moet gegevens goed beveiligen en een datalek melden.

Het toezicht in Nederland ligt bij de Autoriteit Persoonsgegevens. Bijzondere persoonsgegevens, zoals gezondheid en geloof, krijgen extra bescherming.

Let op

• Versleuteld is niet hetzelfde als gehasht. Versleutelen kun je terugdraaien met een sleutel, hashen niet.
• Een publieke sleutel mag je delen, een privésleutel nooit.
• Hergebruik geen wachtwoord. Eén lek opent dan al je accounts.
• Toestemming moet vrij en specifiek zijn, en je mag haar intrekken.

In het kort

• Doelen: vertrouwelijkheid, integriteit en beschikbaarheid.
• Dreigingen zijn onder meer malware, phishing, social engineering en DDoS.
• Symmetrisch versleutelen gebruikt één sleutel; asymmetrisch een publiek en een privé sleutelpaar.
• Een hash is een eenrichtingsfunctie; wachtwoorden bewaar je als gesalte hash.
• De AVG geeft recht op inzage, correctie en verwijdering en eist dataminimalisatie.