Samenvatting · Maatschappijwetenschappen · havo 4 Socialisatie: primair, secundair, tertiair en de rol van kapitaal

Niemand wordt geboren met de kennis dat je in de rij wacht, je oma groet of op tijd op school komt. Dat leer je van de mensen om je heen. Na deze samenvatting kun je uitleggen wat socialisatie is, welke vormen en functies het heeft, en hoe verschillen in kapitaal doorwerken in het socialisatieproces.

Wat is socialisatie?

Socialisatie is het proces waarin de cultuur van de groepen en de samenleving waartoe je behoort wordt overgedragen en door jou wordt verworven. Het bestaat uit opvoeding, opleiding en andere vormen van omgang met anderen. De mensen en organisaties die cultuur overdragen heten socialisatoren.

• Vanuit de samenleving gezien is het cultuuroverdracht: waarden, normen, kennis en gedragspatronen gaan van de ene generatie naar de volgende.
• Vanuit het individu gezien is het cultuurverwerving: je maakt je die waarden en normen eigen.

Dat overnemen noem je internaliseren. Sommige gewoonten worden zo vanzelfsprekend dat ze een "tweede natuur" lijken, zoals je handen schudden bij een kennismaking. Via socialisatie krijg je ook stereotypen (vaste beelden over groepen) en vooroordelen (meningen over groepen die niet op feiten berusten) mee.

Socialisatie is geen blinde aanpassing. Je maakt een eigen keuze uit wat je tegenkomt en niet iedereen in een cultuur krijgt dezelfde ervaringen mee. Daardoor kan socialisatie ook bijdragen aan cultuurverandering.

Functies van socialisatie

Socialisatie heeft vijf functies:

Socialisatie stopt nooit: ze is het intensiefst in kindertijd en jeugd, maar gaat je hele leven door, bijvoorbeeld bij een nieuwe baan.

Primaire, secundaire en tertiaire socialisatie

Dit onderscheid hoort officieel bij het vwo-programma. Op havo is het verdieping: je hoeft de drie namen niet te kennen, maar het helpt om te zien hoe verschillende socialisatoren werken.

• Primaire socialisatie is zo diep dat ze een "tweede natuur" wordt. Je gedrag verandert hier moeilijk van.
• Bij secundaire socialisatie leer je hoe je je gedraagt in een formele situatie en kun je je gedrag per gelegenheid aanpassen, zoals op een school versus in een sportkantine. Rituelen, zoals een diploma-uitreiking, bevestigen gedeelde waarden en versterken het groepsgevoel.
• Bij tertiaire socialisatie draagt cultuur zich over via mensen met wie je geen persoonlijke band hebt, bijvoorbeeld influencers, filmsterren en nieuwsberichten.

Het onderscheid wordt steeds lastiger. Kinderopvang is een formele instelling maar werkt als primair, en sociale media laten je contact hebben met bekenden én onbekenden tegelijk.

Kapitaal en ongelijkheid in socialisatie

Socialisatie verloopt niet voor iedereen hetzelfde. Dat hangt onder meer samen met het kapitaal van het gezin waarin je opgroeit:

• economisch kapitaal: bezit en inkomen;
• sociaal kapitaal: connecties en netwerken, en het respect dat mensen genieten;
• cultureel kapitaal: kennis, houdingen, smaak en vaardigheden die bij hoge sociale posities horen.

Enculturatie en acculturatie

Er zijn twee bijzondere vormen van socialisatie:

• Enculturatie: het leren van de cultuur waarin je geboren wordt.
• Acculturatie: het aanleren van een andere cultuur of onderdelen daarvan dan die waarin je bent opgegroeid. Het gaat om mensen die al in een andere cultuur gevormd zijn, bijvoorbeeld iemand die naar Nederland verhuist, of een volwassene die een nieuwe levensbeschouwing aanneemt.

Nature of nurture?

Vroeger werd gediscussieerd of eigenschappen vooral door nature (erfelijke aanleg) of door nurture (opvoeding en omgeving) bepaald worden. Die discussie geldt tegenwoordig als achterhaald. Menselijk gedrag komt voort uit een samenspel van aanleg, biologie, directe omgeving en cultuur.

Let op

• Socialisatie is zowel overdracht (vanuit de samenleving) als verwerving (vanuit het individu). Gebruik de term die bij de vraag past.
• Media horen bij tertiaire socialisatie. Familie en vrienden horen bij primaire socialisatie, school en werk bij secundaire.
• Acculturatie is niet hetzelfde als enculturatie: acculturatie gaat over een andere cultuur dan je eigen.
• Noem in een casus de socialisator en het soort socialisatie: "de school draagt de norm van op tijd komen over, dus secundaire socialisatie".