VRAAG 1 · INSTRUMENTEN EN BEZETTING
Oefentoets
12 vragen
Instrumenten en bezetting herkennen in twaalf vragen
Muziek · havo 4
COMMUNITY
Samenvatting · Muziek · havo 4 Instrumenten en bezetting: orkest, koor en ensembles
StudyZone
MuziekVak
WAT ZIT ERIN
1Welke instrumenten en stemmen een stuk uitvoeren, noem je de bezetting. De bezetting bepaalt de klankkleur en vertelt vaak uit welke periode of welk genre een stuk komt. Na deze samenvatting ken je de families van instrumenten, de bezetting van een symfonieorkest en koor…
Bewaar deze samenvatting
Welke instrumenten en stemmen een stuk uitvoeren, noem je de bezetting. De bezetting bepaalt de klankkleur en vertelt vaak uit welke periode of welk genre een stuk komt. Na deze samenvatting ken je de families van instrumenten, de bezetting van een symfonieorkest en koor en de gebruikelijke ensembles.
Hoe maakt een instrument geluid?
| Familie | Hoe ontstaat de klank? | Voorbeelden |
|---|---|---|
| Strijkinstrumenten | Een strijkstok over de snaren, of tokkelen | Viool, altviool, cello, contrabas |
| Houtblazers | Lucht door een buis, met een riet of over een rand | Fluit, hobo, klarinet, fagot, blokfluit |
| Koperblazers | Lippen trillen in een mondstuk | Trompet, hoorn, trombone, tuba |
| Slagwerk | Slaan, schudden of schrapen | Pauken, trommel, bekkens, xylofoon |
| Toetsinstrumenten | Toetsen laten snaren of pijpen klinken | Piano, klavecimbel, orgel |
| Tokkelinstrumenten | Snaren worden getokkeld | Harp, luit, gitaar |
- Houtblazers zijn niet altijd van hout: de dwarsfluit is metaal, maar werkt als houtblazer.
- Slagwerk kan gestemd zijn (pauken, xylofoon) of ongestemd (trommel, bekkens).
Het symfonieorkest
Het symfonieorkest heeft vier families. De opstelling is vast: strijkers voor, houtblazers daarachter, koperblazers en slagwerk achteraan.
| Familie | Instrumenten (van hoog naar laag) |
|---|---|
| Strijkers | Eerste viool, tweede viool, altviool, cello, contrabas |
| Houtblazers | Piccolo, fluit, hobo, klarinet, fagot |
| Koperblazers | Trompet, hoorn, trombone, tuba |
| Slagwerk | Pauken, grote trom, bekkens en meer |
Daarnaast komen soms harp en piano of celesta voor.
Het orkest door de tijd
- Barok: klein ensemble van strijkers met basso continuo (klavecimbel of orgel), soms met fluiten, hobo's of trompetten.
- Classicisme: een vaste samenstelling met strijkers, paarsgewijze houtblazers, twee hoorns, twee trompetten en pauken.
- Romantiek: een groter orkest met meer koper en slagwerk en een groter volume en bereik.
Koor en stemmen
Een koor zingt in stemsoorten:
| Stemsoort | Bereik |
|---|---|
| Sopraan | hoge vrouwenstem |
| Alt | lage vrouwenstem |
| Tenor | hoge mannenstem |
| Bas | lage mannenstem |
Dat heet samen SATB. Bij solisten komen er tussenvormen bij: mezzosopraan (tussen sopraan en alt) en bariton (tussen tenor en bas).
- A cappella is zingen zonder instrumenten.
- Een gemengd koor heeft vrouwen- en mannenstemmen. Een mannenkoor of vrouwenkoor heeft er maar één soort.
Ensembles en kamermuziek
De benaming hangt af van het aantal spelers:
| Aantal | Naam | Bekende voorbeelden |
|---|---|---|
| 1 | Solo | Pianosolo |
| 2 | Duo | Viool en piano |
| 3 | Trio | Pianotrio (piano, viool, cello) |
| 4 | Kwartet | Strijkkwartet (twee violen, altviool, cello) |
| 5 | Kwintet | Blazerskwintet |
Kamermuziek wordt gespeeld door een klein ensemble, waarbij elke speler een eigen partij heeft. Een solo concert heeft één solist met begeleiding van een orkest.
Bezetting in andere stijlen
- Middeleeuwen: instrumenten zoals draailier, doedelzak, schalmei, fidel, harp.
- Renaissance: luit, blokfluit, viola da gamba, kromhoorn.
- Jazz (bigband): saxofoons, trompetten, trombones en een ritmesectie (drums, bas, piano of gitaar).
- Pop en rock: zang, elektrische gitaar, basgitaar, drums en toetsen. Elektronische instrumenten zijn onder andere de synthesizer en de sampler.
Klankkleur beschrijven
Gebruik bij een luistervraag woorden als:
- Helder, scherp, zacht, warm, donker, schel.
- Gebonden (legato) of kort (staccato).
- Vol (veel instrumenten) of ijl (weinig).
Let op
Noem de instrumenten, en leg uit wat de klankkleur doet: "De hobo speelt de melodie, wat een warme en iets nasale klank geeft."
Valkuilen
- Je noemt de fluit een koperblazer. Een fluit is een houtblazer, ook als hij van metaal is.
- Je haalt trio (3 spelers) en triosonate (barokke vorm met drie partijen: twee melodie-instrumenten en het basso continuo) door elkaar.
- Je zegt dat een a-cappellakoor begeleiding heeft. A cappella betekent zonder instrumenten.
- Je beschrijft een klankkleur zonder te noemen welk instrument je hoort.
In het kort
- Families: strijkers, houtblazers, koperblazers, slagwerk, toetsen en tokkelinstrumenten.
- Het symfonieorkest: strijkers voor, houtblazers, koperblazers en slagwerk.
- Koor: sopraan, alt, tenor, bas (SATB). A cappella is zonder instrumenten.
- Ensembles: duo, trio, kwartet, kwintet. Strijkkwartet is twee violen, altviool en cello.
- De bezetting zegt veel over periode en genre.
Meer Muziek uit de Oefentoetsen
Staat hier iets dat niet klopt of niet hoort? .
