Samenvatting · NaSk · mavo 2 Licht: schaduw, spiegels, lenzen en kleuren

Je ziet dingen doordat er licht van die dingen in je oog komt. Na deze samenvatting weet je hoe licht zich verplaatst, hoe schaduw en spiegelbeeld ontstaan, wat een lens doet en waarom iets een kleur heeft.

Lichtbronnen en voorwerpen

Een lichtbron maakt zelf licht, zoals de zon, een lamp of een vuurtje. Een voorwerp maakt zelf geen licht, maar kaatst het licht van een lichtbron terug. Je ziet een boek omdat het licht van de lamp erop valt en van het boek naar je oog gaat.

• Licht verplaatst zich in rechte lijnen. Een lichtstraal is zo'n rechte lijn, getekend met een pijl.
• Licht is heel snel: ongeveer 300.000 km per seconde.
• Licht gaat door een vacuüm. Daarom bereikt zonlicht de aarde.

Schaduw

Valt licht op een ondoorzichtig voorwerp, dan komt er achter het voorwerp een schaduw, omdat het licht niet door het voorwerp heen gaat.

• Bij een puntvormige lichtbron krijg je een scherpe schaduw (kernschaduw).
• Bij een grote lichtbron krijg je ook een zachte rand: de halfschaduw.
• Staat het voorwerp dichter bij de lichtbron, dan is de schaduw groter.

Zonsverduistering en maansverduistering zijn voorbeelden van een grote schaduw in de ruimte.

Terugkaatsing en spiegels

Valt licht op een glad oppervlak, zoals een spiegel, dan wordt het teruggekaatst. De regel is:

De hoek van inval is gelijk aan de hoek van terugkaatsing.

Beide hoeken meet je ten opzichte van de normaal: een denkbeeldige lijn die loodrecht op de spiegel staat.

• Bij een vlakke spiegel zie je een spiegelbeeld. Het beeld is even groot als het voorwerp en lijkt even ver achter de spiegel te staan als het voorwerp ervoor.
• Links en rechts zijn omgewisseld in een spiegelbeeld.
• Bij een ruw oppervlak (zoals papier) kaatst het licht in alle richtingen terug. Je ziet dan geen spiegelbeeld, maar je kunt het papier wel overal zien.

Breking

Gaat licht van de ene doorzichtige stof naar een andere, zoals van lucht naar water of glas, dan buigt de lichtstraal af. Dat heet breking. Daardoor lijkt een rietje in een glas water geknikt. Gaat het licht van lucht naar water of glas, dan buigt de lichtstraal naar de normaal toe.

Lenzen

Een lens is een stuk glas of plastic dat licht breekt.

• Het brandpunt ($F$) is het punt waar een bolle lens evenwijdige lichtstralen samenbrengt.
• De afstand tussen lens en brandpunt is de brandpuntsafstand.

Het oog

Je oog werkt als een camera:

• De pupil laat licht binnen en wordt groter of kleiner bij weinig of veel licht.
• De ooglens maakt een scherp beeld op het netvlies.
• Het netvlies zet het licht om in signalen die via de oogzenuw naar de hersenen gaan.

Bij bijziendheid zie je ver weg wazig en kun je dichtbij goed zien. Een holle lens helpt. Bij verziendheid zie je dichtbij wazig. Een bolle lens helpt.

Kleuren

Wit licht is een mengsel van alle kleuren. Met een prisma zie je de kleuren als een regenboog: rood, oranje, geel, groen, blauw, violet. Dat heet het spectrum.

• De hoofdkleuren van licht zijn rood, groen en blauw. Zet je ze alle drie aan, dan krijg je wit.
• Een voorwerp heeft een kleur doordat het die kleur terugkaatst en de andere kleuren opneemt. Een rode appel kaatst rood terug en neemt de rest op.
• Wit voorwerp kaatst alle kleuren terug, zwart neemt alle kleuren op.
• Een kleurenfilter laat alleen zijn eigen kleur door. Een rood filter laat alleen rood licht door.

Onzichtbaar licht

• Infrarood (IR) is onzichtbare straling die je als warmte voelt. Het zit in afstandsbedieningen en warmtecamera's.
• Ultraviolet (UV) is onzichtbare straling die je huid bruin maakt of laat verbranden. Zonnebrandcrème en een zonnebril beschermen je.

Valkuilen

• Een voorwerp maakt zelf geen licht. Je ziet het door het licht dat het terugkaatst.
• Je meet de hoeken van terugkaatsing en inval ten opzichte van de normaal en niet ten opzichte van de spiegel.
• Een spiegelbeeld ligt achter de spiegel. De afstand tot de spiegel is voor voorwerp en beeld gelijk.
• Een bolle lens bundelt en een holle lens spreidt. Wissel je ze om, dan klopt je tekening niet.

In het kort

• Licht gaat in rechte lijnen, ook door een vacuüm.
• Schaduw ontstaat achter een ondoorzichtig voorwerp.
• Hoek van inval = hoek van terugkaatsing, gemeten ten opzichte van de normaal.
• Een bolle lens bundelt in het brandpunt, een holle lens spreidt.
• Wit licht bevat alle kleuren. Een voorwerp heeft de kleur die het terugkaatst.