Samenvatting · NaSk · vmbo 2 Stroomkring en schakelingen: serie en parallel

Een lampje brandt alleen als er een complete route is voor de stroom. Zo'n route heet een stroomkring. Na deze samenvatting teken je een stroomkring met de juiste symbolen, weet je het verschil tussen een serie- en een parallelschakeling en ken je de regels voor veilig gebruik van elektriciteit.

De stroomkring

Een stroomkring is een gesloten route waar de elektrische stroom doorheen loopt. Je hebt minstens nodig:

• een spanningsbron, zoals een batterij of een stopcontact, die de stroom "aanduwt";
• een apparaat, zoals een lampje of motor, dat de stroom gebruikt;
• draden van een geleidend materiaal, meestal koper;
• vaak een schakelaar om de kring te sluiten of te openen.

Is de kring gesloten, dan loopt er stroom. Is hij open, bijvoorbeeld doordat de schakelaar uit staat of een draad los zit, dan loopt er niets.

De stroom loopt in de tekening van de pluspool via de apparaten terug naar de minpool van de bron.

Symbolen in schakelschema's

In een schakelschema teken je de onderdelen met symbolen, zodat iedereen het begrijpt.

Teken de draden met rechte lijnen en rechte hoeken. Maak het schema netjes en overzichtelijk.

Geleiders en isolatoren

• Een geleider laat stroom door: metalen, grafiet en zout water.
• Een isolator laat geen stroom door: plastic, rubber, glas, hout en droge lucht.

Draden bestaan daarom uit een koperen kern (geleider) met een plastic mantel (isolator).

Seriegeschakeling

Bij een seriegeschakeling staan de onderdelen achter elkaar in één kring.

• Er is één route voor de stroom.
• Haal je één lampje weg of is er één kapot, dan gaan alle lampjes uit.
• Hoe meer lampjes in serie, hoe zwakker ze branden.
• De stroom is overal even groot.

Parallelschakeling

Bij een parallelschakeling heeft elk onderdeel een eigen route vanaf de bron.

• Er zijn meer routes voor de stroom.
• Haal je één lampje weg, dan blijven de andere branden.
• Elk lampje krijgt de volle spanning van de bron en brandt dus even fel.
• De stroom verdeelt zich over de takken.

Meten in een schakeling

• Een stroommeter zet je in serie met het onderdeel. De stroom loopt er dan dóór.
• Een spanningsmeter zet je parallel aan het onderdeel. Hij meet het verschil tussen twee punten.

Veilig met elektriciteit

• Hoofdschakelaar en groepen: de meterkast verdeelt je huis in groepen, elk beveiligd met een zekering of automaat. Wordt de stroom te groot, dan schakelt deze uit.
• Kortsluiting: de stroom neemt een heel korte route zonder apparaat. De stroom wordt dan heel groot en de draden worden heet.
• Aardlekschakelaar: schakelt uit als er stroom weglekt, bijvoorbeeld door een mens.
• Randaarde: de metalen behuizing van een apparaat is aan aarde verbonden, zodat jij geen schok krijgt.
• Gebruik nooit elektrische apparaten met natte handen of in de buurt van water.
• Trek een stekker uit het stopcontact aan de stekker en niet aan het snoer.
• Gebruik geen beschadigde snoeren.

Valkuilen

• In een serieschakeling doet één kapot onderdeel de hele kring stoppen. In een parallelschakeling niet.
• Een lampje brandt niet als de kring open is, ook als de batterij nieuw is.
• De stroommeter zet je in serie, de spanningsmeter parallel. Anders kan de meter stuk.
• Stroom loopt alleen door een gesloten kring.

In het kort

• Een stroomkring heeft een spanningsbron, een apparaat en draden, en moet gesloten zijn.
• Serie: één route, één kapot geeft alles uit. Parallel: eigen routes, de rest blijft aan.
• Stroommeter in serie, spanningsmeter parallel.
• Een geleider laat stroom door, een isolator niet.
• Zekering, aardlekschakelaar en randaarde beschermen tegen kortsluiting en schokken.