Samenvatting · Scheikunde · havo 3 Moleculen en reactievergelijkingen

Moleculen en reactievergelijkingen

Atomen, moleculen en stoffen

• Atomen zijn de bouwstenen van moleculen. Er zijn 118 verschillende atoomsoorten, ook wel elementen genoemd.
• Elke atoomsoort heeft een atoomsymbool van één of twee letters. De eerste letter is een hoofdletter en de tweede letter, als die er is, een kleine letter. Voorbeelden zijn $\mathrm{H}$ voor waterstof, $\mathrm{O}$ voor zuurstof en $\mathrm{Pb}$ voor lood.
• Een molecuul bestaat uit twee of meer atomen die met atoombindingen aan elkaar verbonden zijn.
• Een element is een stof waarvan de moleculen uit één atoomsoort bestaan. Een verbinding is een stof waarvan de moleculen meerdere atoomsoorten bevatten.

Bij een faseovergang veranderen de moleculen zelf niet. Alleen hun beweging en afstand veranderen. Bij een chemische reactie verdwijnen de moleculen van de beginstoffen en ontstaan nieuwe moleculen: de reactieproducten. Daarbij worden atoombindingen verbroken en nieuwe atoombindingen gevormd.

Molecuulformules

Een molecuulformule geeft aan welke atoomsoorten in een molecuul aanwezig zijn en hoeveel atomen van elke soort erin zitten.

• Een index is het kleine getal rechtsonder een atoomsymbool.
• De index geeft het aantal atomen van die atoomsoort in één molecuul aan.
• Een index van 1 wordt niet geschreven.

Voorbeelden:

De zeven twee-atomige elementen hebben moleculen die uit twee gelijke atomen bestaan:

Zuurstof schrijf je dus als ${\mathrm{O}}_2$ en waterstof als ${\mathrm{H}}_2$.

Systematische naamgeving

Bij moleculaire stoffen met twee atoomsoorten kun je de systematische naam opbouwen.

• De eerste atoomsoort krijgt meestal haar gewone naam.
• De tweede atoomsoort krijgt een uitgang, bijvoorbeeld -oxide bij zuurstof, -sulfide bij zwavel en -chloride bij chloor.
• Griekse telwoorden geven aan hoeveel atomen aanwezig zijn: mono-, di-, tri-, tetra-, penta-, hexa-, hepta- en octa-.
• Het voorvoegsel mono- wordt bij de eerste atoomsoort vaak weggelaten.

Reactievergelijkingen en atoombalans

Een reactievergelijking geeft in formuletaal weer welke stoffen reageren en welke stoffen ontstaan.

• De beginstoffen staan vóór de reactiepijl.
• De reactieproducten staan na de reactiepijl.
• Tijdens een chemische reactie gaan geen atomen verloren en komen er geen atomen bij. Dit heet atoombalans.
• Een reactievergelijking is alleen kloppend als links en rechts van de pijl van elke atoomsoort evenveel atomen staan.

De getallen vóór een molecuulformule heten coëfficiënten. Zij geven de kleinste verhouding aan waarin moleculen reageren. Coëfficiënt 1 wordt niet geschreven.

Bij de vorming van ammoniak geldt:

Links staan twee stikstofatomen en zes waterstofatomen. Rechts staan ook twee stikstofatomen en zes waterstofatomen. De vergelijking klopt dus.

Faseaanduidingen

Achter een molecuulformule kun je de fase tussen haakjes zetten.

De afkortingen $\mathrm{s}$, $\mathrm{l}$ en $\mathrm{g}$ zijn afgeleid van de Engelse woorden solid, liquid en gas. De afkorting $\mathrm{aq}$ komt van aqua.

Stappenplan voor een reactievergelijking

Bij de ontleding van water ontstaat waterstof en zuurstof:

Voor en na de pijl staan vier waterstofatomen en twee zuurstofatomen. De formule ${\mathrm{H}}_2\mathrm{O}$ blijft daarbij onveranderd; alleen de coëfficiënten worden aangepast.