Samenvatting · Scheikunde · mavo 3 Zouten en moleculaire stoffen: bouw, formules en eigenschappen

Waarom geleidt keukenzout opgelost in water stroom en suiker in water niet? Na deze samenvatting weet je uit welke deeltjes metalen, zouten en moleculaire stoffen bestaan, kun je formules van moleculen en zouten opstellen en namen geven, en verklaar je met de bouw van een stof zijn eigenschappen.

Drie soorten stoffen

De meeste stoffen horen bij een van drie groepen. De deeltjes waaruit de stof bestaat, bepalen de eigenschappen.

Een stof geleidt alleen elektrische stroom als er vrij bewegende geladen deeltjes in zitten. In een metaal zijn dat vrije elektronen. In een zoutoplossing zijn dat de ionen. In suikerwater zijn er alleen ongeladen moleculen, dus geen stroom.

Moleculaire stoffen

Een molecuul is een groepje niet-metaalatomen dat aan elkaar zit door atoombindingen. Een atoombinding is een gedeeld elektronenpaar. Een molecuulformule laat zien welke atomen in een molecuul zitten en hoeveel. In de structuurformule geef je elke atoombinding aan met een streepje.

Het aantal bindingen dat een atoom meestal maakt, is bij waterstof 1, bij zuurstof 2, bij stikstof 3 en bij koolstof 4. In water zit zuurstof dus aan twee waterstofatomen vast: $\mathrm{H}-\mathrm{O}-\mathrm{H}$.

Namen van moleculaire stoffen: je gebruikt voorvoegsels voor het aantal atomen: mono (1), di (2), tri (3), tetra (4), penta (5). Bij het eerste element laat je mono weg.

Tijdens smelten en koken van een moleculaire stof blijven de moleculen heel. Alleen de aantrekking tussen de moleculen wordt overwonnen. Daarom is het smeltpunt van moleculaire stoffen meestal laag.

Zouten

Een zout bestaat uit positieve ionen (meestal metaalionen) en negatieve ionen, bijvoorbeeld $\mathrm{N}{\mathrm{a}}^{+}$ en $\mathrm{C}{\mathrm{l}}^{-}$. Tegengestelde ladingen trekken elkaar sterk aan: de ionbinding. De ionen zitten in een regelmatig ionrooster. Een zout is hard en bros en heeft een hoog smeltpunt.

Veelvoorkomende ionen (zoek de rest op in Binas):

Een zout is als geheel neutraal. Daarom kies je de aantallen ionen zo, dat de plussen en de minnen tegen elkaar wegvallen. Dat levert de verhoudingsformule. Dit is geen molecuulformule, want een zout bestaat niet uit moleculen.

Bij aluminiumsulfaat heb je 2 ionen $\mathrm{A}{\mathrm{l}}^{3+}$ (totaal 6+) en 3 ionen $\mathrm{S}{\mathrm{O}}_4^{2-}$ (totaal 6-) nodig.

Bij sommige metalen komen meer ionen voor. IJzer heeft $\mathrm{F}{\mathrm{e}}^{2+}$ en $\mathrm{F}{\mathrm{e}}^{3+}$. Dat zie je in de naam: ijzer(II)chloride is $\mathrm{FeC}{\mathrm{l}}_2$ en ijzer(III)chloride is $\mathrm{FeC}{\mathrm{l}}_3$.

Oplossen van een zout: in water raken de ionen los van elkaar en bewegen ze vrij. De oplossing geleidt daardoor stroom.

Metalen

In een metaal zitten metaalatomen in een rooster, met vrij bewegende elektronen ertussen. Daardoor geleiden metalen stroom en warmte, ook in vaste toestand. Metalen zijn glanzend en vervormbaar.

Valkuilen

• Een zout bestaat niet uit moleculen. Schrijf bij $\mathrm{NaCl}$ dus geen molecuulformule, maar een verhoudingsformule.
• Een vast zout geleidt geen stroom, ook al zitten er ionen in: de ionen zitten vast. Opgelost of gesmolten geleidt het wel.
• Suiker lost goed op in water, maar het blijft een moleculaire stof. Suikerwater geleidt geen stroom.
• Verander bij een ion nooit de index om de lading te laten kloppen. Je verandert alleen het aantal ionen.
• Zet haakjes om een samengesteld ion bij een index groter dan 1: $\mathrm{Mg}(\mathrm{OH}{)}_2$, niet $\mathrm{MgO}{\mathrm{H}}_2$.

In het kort

• Metalen bestaan uit metaalatomen en geleiden altijd stroom. Zouten bestaan uit ionen en moleculaire stoffen uit moleculen.
• Voor stroomgeleiding zijn vrij bewegende geladen deeltjes nodig.
• Een molecuulformule laat zien welke atomen in een molecuul zitten. Namen maak je met voorvoegsels als mono, di en tri.
• Een zout heeft een verhoudingsformule waarin de totale lading nul is.
• Een zout heeft een hoog smeltpunt en geleidt alleen opgelost of gesmolten stroom.