Samenvatting · Aardrijkskunde · havo 2 Aardrijkskunde: klimaat, bevolking en China

Aardrijkskunde: klimaat, bevolking en China

Klimaat: het systeem van Köppen

De Duitse klimatoloog Köppen deelt de wereld in vijf klimaatzones in. Daarbij zijn temperatuur en neerslag belangrijk.

• De zones A, C, D en E worden vooral onderscheiden op grond van de temperatuur. A is het warmst en E het koudst.
• Bij het B-klimaat is vooral het gebrek aan neerslag bepalend.
  • BW is een woestijnklimaat met minder dan 250 mm neerslag per jaar.
  • BS is een steppeklimaat met 250 tot 500 mm neerslag per jaar.
• Bij de klimaten A, C en D geeft een kleine letter aan of er een droge tijd is:
  • f: droge tijd ontbreekt; er valt neerslag in alle jaargetijden.
  • s: droge tijd in de zomer.
  • w: droge tijd in de winter.
• Bij het E-klimaat geven hoofdletters het landschap aan:
  • F: eeuwige sneeuw en ijs in poolgebieden.
  • H: eeuwige sneeuw en ijs in hooggebergte.
  • T: toendra.

Een klimaatgrafiek laat het klimaat van een plaats zien. De staven tonen de neerslag per maand en de lijn toont de temperatuur per maand. In Dikson zijn de winters erg koud en is de temperatuur alleen in de zomer positief.

Bevolking: groei, dichtheid en leeftijd

Demografie is de wetenschap die de omvang, samenstelling en ontwikkeling van de bevolking bestudeert. Demografen kijken onder andere naar geboorte, sterfte en migratie.

De natuurlijke bevolkingsgroei ontstaat door geboorte en sterfte.

• Het geboortecijfer is het gemiddelde aantal geboorten per 1.000 inwoners per jaar.
• Het sterftecijfer is het gemiddelde aantal sterfgevallen per 1.000 inwoners per jaar.
• Zijn er meer geboorten dan sterfgevallen, dan is er een geboorteoverschot.
• Zijn er meer sterfgevallen dan geboorten, dan is er een sterfteoverschot. Nederland had in 2022 voor het eerst een sterfteoverschot.

De bevolkingsdichtheid is het gemiddelde aantal inwoners per vierkante kilometer. Je berekent dit door het inwonertal te delen door de oppervlakte:

Nederland had in 2023 17,9 miljoen inwoners en een oppervlakte van 41.500 km². De bevolkingsdichtheid was dus 431 inwoners per km².

De bevolkingsspreiding geeft aan hoe inwoners over een gebied verdeeld zijn. In Nederland wonen veel mensen in het westen, vooral in de Randstad. Een opeenhoping van veel mensen heet een bevolkingsconcentratie.

De leeftijdsopbouw is de verdeling van de bevolking in leeftijdsgroepen. In een bevolkingsdiagram staan leeftijdsgroepen in liggende staven. Links staan de mannen en rechts de vrouwen.

Migratie en verstedelijking

Bij migratie spelen pushfactoren en pullfactoren een rol.

• Pushfactoren zijn redenen om te vertrekken. Ze worden ook afstotingsfactoren genoemd. Voorbeelden zijn werkloosheid, droogte, oorlog en discriminatie.
• Pullfactoren zijn redenen waarom een ander gebied aantrekkelijk is. Ze worden ook aantrekkingsfactoren genoemd. Voorbeelden zijn werk, goede opleidingsmogelijkheden, een hoog inkomen, een gunstig klimaat en een aantrekkelijk landschap.
• Migratienetwerken helpen migranten bijvoorbeeld bij het vinden van werk in een ander gebied of land. Geld, een visum en een paspoort kunnen nodig zijn om te kunnen vertrekken.

De urbanisatiegraad of verstedelijkingsgraad is het percentage van de bevolking dat in steden woont. In rijke landen woont gemiddeld 82% van de bevolking in een stad, in middeninkomenslanden 55% en in de armste landen 35%.

• Een stad met meer dan 10 miljoen inwoners heet een megastad.
• Ruraal-urbane migratie is migratie van het platteland naar de stad, vaak in de hoop daar werk te vinden.
• Het urbanisatietempo is de snelheid waarmee de urbanisatiegraad stijgt.
• Sinds 2007 wonen er wereldwijd meer stedelingen dan plattelanders.
• Snelle verstedelijking kan problemen geven: infrastructuur, huisvesting, onderwijs, gezondheidszorg, elektriciteit, waterleiding en riolering groeien dan niet snel genoeg mee. Dit is zichtbaar aan zelfbouwwijken.

Infrastructuur bestaat uit alle voorzieningen voor het vervoer van personen, goederen of informatie. Voorbeelden zijn wegen, spoorwegen, waterwegen, fietspaden, telefoonnetten, glasvezelnetten, elektriciteitsnetwerken en internet.

Een smart city gebruikt digitale technologie om dienstverlening en infrastructuur te verbeteren. Sensoren, camera’s, apps, wifi en social media leveren gegevens. Computers kunnen daarna bijvoorbeeld bepalen waar extra straatverlichting nodig is of welke route een vuilniswagen het beste kan rijden.

China: bevolking en ruimte

China heeft ongeveer 1,4 miljard inwoners, maar sinds 2022 is er bevolkingskrimp. De bevolking neemt jaarlijks met 1 tot 2 miljoen af.

China lijkt qua reliëf op een trap met drie treden:

De meeste Chinezen wonen in het oosten. Daar zijn laagvlakten, grote rivieren en grote steden zoals Shanghai, Beijing en Guangzhou. Het westen is dunbevolkt, omdat het er te hoog en koud of te droog is. In het zuidoosten valt meer dan 1.500 mm neerslag per jaar, terwijl in de Takla-Makanwoestijn minder dan 100 mm valt.

Door de éénkindpolitiek vanaf 1979 werden naar schatting 400 miljoen minder Chinezen geboren. De politiek werd in 2016 afgeschaft. Nu zorgen lage geboortecijfers en een hogere levensverwachting voor vergrijzing. De levensverwachting steeg van 57 jaar in 1970 naar 78 jaar in 2025.

China: economie, steden en migratie

China was vóór 1980 een communistisch land met een planeconomie. De staat bepaalde wat bedrijven produceerden. Vanaf 1980 kwamen er speciale economische zones (sez), zoals Shenzhen. Buitenlandse bedrijven mochten zich daar vestigen en betaalden weinig belasting.

China groeide uit tot de ‘fabriek van de wereld’. Multinationale ondernemingen (mno’s) maakten er goedkope massaproducten met goedkope arbeidskrachten. Tegenwoordig ontwikkelt China steeds meer producten in de hightechindustrie. Door bevolkingskrimp, vergrijzing en hogere lonen wordt werk steeds meer arbeidsextensief: met minder werknemers wordt evenveel of meer geproduceerd. Mechanisatie en automatisering met computers, AI-gestuurde robots en drones nemen werk over.

Sinds 1980 verhuisden veel Chinezen van het platteland naar de stad. Mechanisatie in de landbouw was een pushfactor; werk en hogere lonen in steden waren pullfactoren. De urbanisatiegraad steeg van 20% in 1980 naar bijna 70% nu. China heeft acht megasteden.

De Chinese overheid voert bevolkingspolitiek: maatregelen om het aantal, de spreiding en de samenstelling van de bevolking te beïnvloeden. Daarbij probeert de overheid onder meer minderheidsgebieden, zoals Xinjiang met veel Oeigoeren, sterker onder controle te krijgen.

Voorbeeld