Samenvatting · Aardrijkskunde · havo 5 Brazilië: opkomend land met grote regionale verschillen

Brazilië heeft het grootste regenwoud ter wereld, enorme steden, een sterke landbouw en grote verschillen tussen arm en rijk. Na deze samenvatting kun je Brazilië als ontwikkelingsland en opkomend land beschrijven, de regionale verschillen verklaren en de spanning tussen economische groei en behoud van de Amazone uitleggen.

Ligging en natuur

Brazilië ligt in het oosten van Zuid-Amerika en is het grootste land van dat werelddeel, met ruim 8,5 miljoen km². De evenaar loopt door het noorden, de Steenbokskeerkring door het zuiden vlak bij São Paulo. Het grootste deel van het land ligt dus in de tropen.

Bevolking en verstedelijking

• Brazilië heeft ruim 200 miljoen inwoners. Portugees is de landstaal, een erfenis van de koloniale tijd. De bevolking is gemengd: nazaten van Portugese kolonisten, van tot slaaf gemaakte Afrikanen, inheemse volken en latere immigranten.
• De bevolking woont vooral langs de kust en in het zuidoosten. Het Amazonegebied is dunbevolkt.
• Ruim 80 procent van de Brazilianen woont in de stad. De agglomeratie São Paulo heeft meer dan 20 miljoen inwoners. De hoofdstad is Brasília. Die stad werd in 1960 midden in het land aangelegd, om de ontwikkeling van het binnenland te stimuleren.
• In de demografische transitie zit Brazilië laat in fase 3 of al in fase 4: het geboortecijfer is sterk gedaald en de bevolking vergrijst langzaam.

Favela's

Door de snelle verstedelijking, met mensen die van het platteland naar de stad trokken, groeiden de steden sneller dan de woningbouw. Zo ontstonden favela's: informele wijken, vaak op steile hellingen of aan de rand van de stad. Er is vaak onvoldoende riolering, schoon water en veiligheid. Veel favelabewoners werken in de informele sector.

Economie en regionale verschillen

Brazilië is een opkomend land (een BRICS-land): de economie groeit en er is veel industrie, maar er zijn ook veel arme mensen. De Wereldbank rekent het tot de landen met een hoger middeninkomen.

Brazilië is een van de grootste exporteurs ter wereld van soja, koffie, suiker, rundvlees en ijzererts. Ook maakt het vliegtuigen, auto's en machines. Het land maakt ethanol uit suikerriet voor auto's en haalt een groot deel van zijn elektriciteit uit waterkracht.

De grote regionale verschillen komen door de geschiedenis (eerst suiker in het noordoosten, later koffie en industrie in het zuidoosten, dat daardoor het kerngebied werd), door het klimaat (droogte in het noordoosten) en door de ligging van de grootste markten en havens.

Ongelijkheid en armoede

Brazilië is een van de landen met de grootste inkomensverschillen. De ongelijkheid is groot tussen regio's, tussen stad en platteland, en tussen bevolkingsgroepen. Zwarte en bruine Brazilianen zijn gemiddeld armer dan witte Brazilianen.

Een bekend beleid is Bolsa Família (vanaf 2003). Arme gezinnen krijgen geld als hun kinderen naar school gaan en gevaccineerd worden. Het helpt armoede te verminderen en investeert in onderwijs en gezondheid.

Amazone en duurzaamheid

Bijna de helft van het land bestaat uit het Amazonegebied. De ontbossing wordt vooral veroorzaakt door:

• veeteelt (weiland voor runderen);
• soja en andere landbouw;
• houtkap en mijnbouw;
• nieuwe wegen, waarlangs nieuwe nederzettingen komen.

Gevolgen: verlies van soorten en leefgebied van inheemse volken, extra CO2 in de atmosfeer, en minder regen, omdat het regenwoud zelf veel vocht verdampt en zo neerslag maakt.

Er is een spanning tussen belangen: ontbossing levert werk, export en inkomsten op, maar het regenwoud is belangrijk voor klimaat en biodiversiteit, ook ver buiten Brazilië. De snelheid van ontbossing verschilt per periode en hangt af van beleid en handhaving. Ook andere landen spelen een rol. Nederland importeert via de haven van Rotterdam veel soja, onder meer als veevoer.

Brazilië in de wereld

Brazilië werkt samen met buurlanden in het handelsblok Mercosur en met andere opkomende landen in de BRICS. Het is lid van de G20.

Veelgemaakte fouten

• Je noemt Brazilië een arm land. Het is een opkomend middeninkomensland met grote verschillen.
• Je zegt dat Rio de Janeiro of São Paulo de hoofdstad is. Dat is Brasília.
• Je noemt alle regio's even welvarend. Het zuidoosten en het noordoosten verschillen sterk.
• Je ziet alleen economische groei of alleen natuurbehoud. Beschrijf beide belangen en wie ze hebben.

In het kort

• Brazilië ligt grotendeels in de tropen en heeft vijf natuurlijke gebieden: Amazone, Cerrado, noordoosten, kust en zuiden.
• Het land is sterk verstedeld, met grote steden als São Paulo en Rio de Janeiro en favela's.
• Het zuidoosten is het economische kerngebied, het noordoosten de armste regio.
• Brazilië is een opkomend land met grote export van landbouwproducten en grondstoffen, en grote ongelijkheid.
• Bolsa Família helpt arme gezinnen onder voorwaarden van school en gezondheid.
• Ontbossing van de Amazone komt door veeteelt, soja, houtkap en wegen, en is een afweging tussen economie en natuur.