Samenvatting · Aardrijkskunde · vwo 1 Platentektoniek en aardbevingen

Platentektoniek en aardbevingen

De aarde en de aardplaten

• De aarde bestaat uit drie delen: aardkorst, aardmantel en aardkern.
• De aardkorst is 7 tot 40 km dik en bestaat uit stukken oceaanbodem en continenten. Deze stukken heten platen.
• Door de hoge temperatuur van de aardkern is een deel van de aardmantel stroperig en langzaam stromend. De platen drijven daarop, vergelijkbaar met ijsschotsen.
• Het bewegen van de aardkorstplaten heet platentektoniek. Platen verplaatsen zich zeer langzaam: ongeveer zo snel als de nagel van je grote teen groeit.

Pangea en plaatbewegingen

• Ongeveer 270 miljoen jaar geleden vormden alle continenten samen het supercontinent Pangea.
• Ruim 200 miljoen jaar geleden brak Pangea uiteen. Een hete gesteentestroom uit het binnenste van de aarde duwde tegen de aardkorst, waardoor het continent opzwol, scheurde en in kleinere continenten uiteenviel.
• Platen kunnen op drie manieren bewegen:

• Bij platen die naar elkaar toe bewegen ontstaan kreukelzones en plooien. Zo kunnen plooiingsgebergten ontstaan, zoals de Alpen en de Andes.
• De Alpen ontstonden doordat Italië, dat ongeveer 50 miljoen jaar geleden nog bij Afrika lag, naar Europa werd geduwd. Gesteentelagen op de bodem van de zee tussen Italië en Europa werden samengeperst, geplooid en kilometers omhooggeduwd. Daarom zijn er hoog in de Alpen resten van schelpdieren te vinden.

Aardbevingen

• Aardbevingen zijn trillingen van de aardkorst. Ze komen vooral voor bij grenzen tussen platen.
• Aan de westkust van Zuid-Amerika schuift de zware oceaanbodem onder het continent. Door stroef gesteente kan de bodem niet steeds gemakkelijk verschuiven. De spanning neemt dan toe, totdat de aardkorst plotseling een stuk meeschuift.
• De kracht wordt aangegeven met de schaal van Richter. Elke stap hoger betekent een tien keer sterkere beweging: een beving van 6 is tien keer zo krachtig als een beving van 5 en honderd keer zo krachtig als een beving van 4.
• Gevolgen zijn onder andere ingestorte gebouwen, slachtoffers, schade aan infrastructuur, gebroken elektriciteitskabels en branden. In arme landen vallen vaak meer slachtoffers, omdat er minder geld en kennis is voor aardbevingsbestendige gebouwen. In rijke landen is de financiële schade vaak groter door meer bezittingen.

Voorbeeld