Samenvatting · Duits · vwo 5 Adjectiefverbuiging: sterk, zwak en gemengd in één systeem

Een Duits bijvoeglijk naamwoord voor een zelfstandig naamwoord krijgt altijd een uitgang, en welke dat is hangt af van het lidwoord, het geslacht en de naamval. Na deze samenvatting begrijp je het systeem achter de drie verbuigingen, zodat je de juiste uitgang beredeneert in plaats van gokt.

Het principe: één duidelijk signaal

Elke woordgroep met een zelfstandig naamwoord laat ergens zien welk geslacht en welke naamval hij heeft. Dat signaal zit in de eindletters van der, die, das, dem, den en des.

• Laat het lidwoord het signaal al zien (der, dem, einem), dan krijgt het bijvoeglijk naamwoord een rustige uitgang: -e of -en.
• Laat het lidwoord het signaal niet zien (ein, kein of mein zonder uitgang), of is er geen lidwoord, dan neemt het bijvoeglijk naamwoord het signaal over, bijvoorbeeld met -er, -es of -em.

Staat het bijvoeglijk naamwoord los achter sein, werden of bleiben, dan krijgt het geen uitgang: Das Haus ist alt. Die Suppe wird kalt.

Zwakke verbuiging: na der, die, das

Na het bepaald lidwoord en na dieser, jener, jeder, welcher, mancher en alle gebruik je de zwakke verbuiging.

Gemengde verbuiging: na ein, kein en mein

Na ein, kein en de bezittelijke voornaamwoorden (mein, dein, sein, ihr, unser, euer, Ihr) is de verbuiging bijna gelijk aan de zwakke. Het verschil zit in de drie vakjes waar het lidwoord zelf geen uitgang heeft.

In de Nominativ mannelijk en de Nominativ en Akkusativ onzijdig zegt ein niets over het geslacht. Daarom neemt het bijvoeglijk naamwoord het signaal over: -er zoals in der, -es zoals in das.

Sterke verbuiging: zonder lidwoord

Staat er geen lidwoord, of alleen een getal of een woord als viele, einige, wenige of mehrere, dan neemt het bijvoeglijk naamwoord bijna overal de uitgang van het bepaald lidwoord over.

Vergelijk de uitgangen met der, die, das, den, dem en des: alleen de Genitiv mannelijk en onzijdig wijkt af. Daar staat -en, omdat het zelfstandig naamwoord zelf al een -s krijgt.

• Bei schönem Wetter gehen wir schwimmen.
• Zwei kleine Kinder spielen im Garten.
• Ich habe viele neue Freunde.

Stappenplan

Bijzonderheden

• Bijvoeglijke naamwoorden op -el en sommige op -er verliezen een e: dunkel → ein dunkles Zimmer, teuer → ein teures Hotel. Hoch wordt hoh-: ein hohes Gebäude.
• Twee bijvoeglijke naamwoorden achter elkaar krijgen dezelfde uitgang: ein schönes, altes Haus; mit frischem, kaltem Wasser.
• Afleidingen van plaatsnamen op -er krijgen nooit een uitgang en houden hun hoofdletter: die Berliner Mauer, das Kölner Rathaus.
• Een bijvoeglijk naamwoord dat als zelfstandig naamwoord wordt gebruikt, krijgt een hoofdletter en wordt gewoon verbogen: der Deutsche, ein Deutscher, die Jugendlichen, etwas Neues, nichts Besonderes.
• Vergrotende en overtreffende trap krijgen dezelfde uitgangen: ein größeres Zimmer, der schnellste Läufer.

Valkuilen

• Bepaal eerst het juiste geslacht: bij een verkeerd geslacht klopt de uitgang ook niet. Twijfel je, zoek het woord op met lidwoord.
• Een voorzetsel bepaalt de naamval van de hele woordgroep: mit einem alten Freund, für einen alten Freund.
• Na alle is de verbuiging zwak (alle neuen Schüler), na viele en einige sterk (viele neue Schüler).
• In de Dativ meervoud eindigt alles op -en of -n, ook het zelfstandig naamwoord: mit den neuen Schülern.

In het kort

• Laat het lidwoord het signaal zien, dan krijgt het bijvoeglijk naamwoord -e of -en; anders neemt het zelf het signaal over.
• Zwak (na der, die, das, dieser, alle): -e in de Nominativ enkelvoud en de Akkusativ vrouwelijk en onzijdig, verder -en.
• Gemengd (na ein, kein, mein): als zwak, maar ein alter Mann en ein altes Haus.
• Sterk (zonder lidwoord): de uitgangen van der, die, das, behalve -en in de Genitiv mannelijk en onzijdig.
• Na sein, werden en bleiben krijgt het bijvoeglijk naamwoord geen uitgang.
• Werk altijd in drie stappen: geslacht, naamval, lidwoord.