Samenvatting · Duits · vwo 6 Erweitertes Partizipialattribut: lange voorbepalingen lezen en ontleden

In Duitse krantenteksten en wetenschappelijke teksten kom je zinnen tegen met een heel lange groep woorden tussen het lidwoord en het zelfstandig naamwoord. Dat noemen we een erweitertes Partizipialattribut. Het Nederlands kent dit ook, maar gebruikt het minder. Na deze samenvatting herken je zo'n constructie en zet je hem om naar een gewone bijzin.

Wat is het?

Een Partizip (deelwoord) kan als bijvoeglijk naamwoord vóór een zelfstandig naamwoord staan en krijgt dan een uitgang: der spielende Junge (de spelende jongen). In een uitgebreid attribuut staan er extra woorden vóór dat deelwoord: een bijwoord, een voorwerp of een voorzetselgroep.

der im Garten spielende Junge (de in de tuin spelende jongen)

Het hele stuk tussen het lidwoord en het zelfstandig naamwoord hoort bij het naamwoord. In het Nederlands zou je meestal een bijzin gebruiken: de jongen die in de tuin speelt.

Partizip I en Partizip II

Uitgebreide voorbeelden:

• der im Garten spielende Junge = der Junge, der im Garten spielt
• die seit Jahren steigenden Preise = die Preise, die seit Jahren steigen
• das von der Regierung beschlossene Gesetz = das Gesetz, das von der Regierung beschlossen wurde
• der gestern angekommene Zug = der Zug, der gestern angekommen ist

Zo ontleed je een lange constructie

• Lidwoord: die; naamwoord: Zeitung.
• Deelwoord: gelesene (Partizip II van lesen).
• De rest: von vielen Menschen.
• Bijzin: die Zeitung, die von vielen Menschen gelesen wird.

Partizip I of Partizip II omzetten naar een bijzin

Let op de tijd in de bijzin: past de uitgebreide groep bij het heden, gebruik dan de tegenwoordige tijd (wird gebaut), bij een voltooide handeling het Perfekt of de verleden tijd (wurde gebaut).

Zu + Partizip I: wat gedaan moet of kan worden

Zu voor een Partizip I geeft een mogelijkheid of noodzaak, en is passief van betekenis.

• die zu lösende Aufgabe = die Aufgabe, die gelöst werden muss (de op te lossen opgave)
• ein nicht zu übersehender Fehler = ein Fehler, der nicht übersehen werden kann
• die zu erwartenden Kosten = die Kosten, die man erwarten muss

Waarom komt dit voor?

De constructie komt voor in formele en schriftelijke taal: kranten, wetenschappelijke artikelen en officiële teksten. Ze maakt zinnen compact, maar ook zwaar. In een gesprek zeg je liever een bijzin.

Een ander kenmerk van dat soort teksten is de nominale stijl: werkwoorden worden zelfstandige naamwoorden.

Tips voor het lezen

• Zie het lidwoord als haakje open en het zelfstandig naamwoord als haakje sluiten. Alles daartussen is één groep.
• Begin bij het deelwoord en werk van daaruit terug naar het lidwoord.
• Vertaal eerst de kern (het deelwoord plus het zelfstandig naamwoord) en voeg de rest toe.
• Vertaal liever met een bijzin dan letterlijk: de door de regering aangenomen wet kan prima, maar de wet die door de regering is aangenomen leest soms makkelijker.

Veelgemaakte fouten

• Het deelwoord aanzien voor het werkwoord van de zin. Het is hier een bijvoeglijk naamwoord met een uitgang.
• Partizip I en II door elkaar halen: Partizip I is actief, Partizip II meestal passief.
• De woorden tussen lidwoord en naamwoord verbinden met het verkeerde woord. Ze horen allemaal bij het deelwoord.
• Een zu + Partizip I vertalen als een gewone actieve zin.
• Bij de omzetting de verkeerde tijd gebruiken.

In het kort

• Een erweitertes Partizipialattribut staat tussen lidwoord en zelfstandig naamwoord, met extra woorden vóór het deelwoord.
• Partizip I is actief en gelijktijdig, Partizip II is meestal passief of voltooid.
• Zet het om naar een relatieve bijzin: das Gesetz, das beschlossen wurde.
• Zu + Partizip I betekent: moet of kan worden gedaan.
• Lees het van het deelwoord terug naar het lidwoord.