Samenvatting · Economie · vwo 3 Wat is economie?

Samenvatting: Wat is economie?

Economie, behoeften en schaarste

Economie gaat over keuzes maken met beperkte middelen. Mensen hebben meestal meer behoeften dan zij met hun tijd en geld kunnen vervullen.

• Een behoefte is iets dat je nodig hebt of graag wilt hebben.
• Basisbehoeften zijn nodig om te overleven, zoals voeding en kleding. Dit zijn ook noodzakelijke goederen of primaire behoeften.
• Overige behoeften maken het leven prettiger, zoals een vakantie, telefoon of scooter. Dit zijn ook luxegoederen of secundaire behoeften.
• De middelen van mensen zijn tijd en geld.

Goederen en diensten zijn schaars, omdat middelen nodig zijn om ze te maken of te kopen. Voor een brood zijn bijvoorbeeld tijd, meel, water en een oven nodig. Schaarste dwingt mensen dus tot kiezen: tijd die je aan sport besteedt, kun je niet tegelijk aan school besteden.

Zeldzaam betekent iets anders dan schaars. Zeldzaam betekent dat er weinig van iets beschikbaar is, zoals diamant. Een goed kan schaars zijn zonder zeldzaam te zijn: brood is meestal niet zeldzaam, maar wel schaars omdat productie middelen kost.

De vijf sectoren van de economie

De economie bestaat uit vijf sectoren die voortdurend met elkaar verbonden zijn.

Bij een aankoop ontstaan meestal twee tegengestelde stromen:

• Een goederenstroom loopt van de producent naar de consument: de consument ontvangt bijvoorbeeld een brood.
• Een geldstroom loopt van de consument naar de producent: de consument betaalt voor het brood.

Bij goederen hoort vaak een geldstroom. Andersom hoeft dat niet altijd zo te zijn: geld op een spaarrekening zetten leidt niet direct tot een goederenstroom.

Consumenten: goederen en diensten

Consumptie is het kopen van goederen en diensten door huishoudens.

• Goederen zijn tastbare, materiële producten, zoals een boek, fiets of popcorn.
• Diensten zijn ontastbare of immateriële producten, zoals onderwijs, een filmvoorstelling of het repareren van een fietsband.

Goederen kunnen ook worden ingedeeld naar hoe vaak je ze gebruikt:

• Verbruiksgoederen maak je in één keer op, zoals benzine, water en tandpasta.
• Gebruiksgoederen kun je vaker gebruiken, zoals een beker, scooter of tandenborstel.

Producenten en productie

Producenten maken goederen en diensten. Daarvoor gebruiken zij productiefactoren: middelen die nodig zijn bij de productie.

De beloningen voor productiefactoren heten primaire inkomens: rente, huur, loon, pacht en winst. Alle primaire inkomens van een land samen vormen het nationaal inkomen.

Omzet en toegevoegde waarde

De omzet is de afzet maal de verkoopprijs:

Een fabrikant verkoopt 1.000 zonnebrillen voor € 100 per stuk:

De toegevoegde waarde is de omzet min de kosten van grond- en hulpstoffen. Zijn deze kosten € 25.000, dan geldt:

Een bedrijfskolom laat de weg van een product zien, van grondstof tot consument. Elke schakel voegt waarde toe, bijvoorbeeld doordat een bedrijf verwerkt, vervoert, verpakt of verkoopt.

Overheid

De Nederlandse overheid bestaat uit:

• De Rijksoverheid: regering, ministeries, Eerste Kamer en Tweede Kamer. Deze maakt wetten en voert taken voor heel Nederland uit.
• De lagere overheden: provincies, gemeenten en waterschappen. Zij voeren eigen taken en taken van de Rijksoverheid uit.

De overheid ontvangt vooral geld via belastingen:

• Inkomstenbelasting: belasting over inkomen.
• Btw (omzetbelasting): belasting op de verkoop van goederen en diensten.

De overheid geeft geld uit aan bijvoorbeeld onderwijs, zorg, wegen, dijken en uitkeringen. Een uitkering is een maandelijks bedrag voor iemand die bijvoorbeeld werkloos, ziek of arbeidsongeschikt is. Een toeslag is een bijdrage in kosten van huur, zorg of kinderopvang.

Geld en banken

Vroeger was er zelfvoorziening: mensen produceerden voor hun eigen behoeften. Daarna ontstond directe ruil, waarbij goederen tegen goederen werden geruild. Met geld ontstond indirecte ruil: goederen worden geruild voor geld.

Er zijn twee geldsoorten:

• Chartaal geld: tastbaar geld, dus munten en bankbiljetten.
• Giraal geld: geld op een bankrekening.

De nominale waarde is de waarde die op een munt of bankbiljet staat. De intrinsieke waarde is de waarde van het materiaal waarvan het geld is gemaakt.

Geld heeft drie functies:

• Ruilmiddel: je koopt er goederen en diensten mee.
• Rekenmiddel: prijzen worden in geld uitgedrukt en kunnen daardoor worden vergeleken.
• Spaarmiddel: je bewaart geld voor toekomstige uitgaven.

Commerciële banken, zoals ING, ABN AMRO en Rabobank, verzorgen het betalingsverkeer en brengen spaarders en leners bij elkaar. Spaarders ontvangen interest (rente); leners betalen interest.

De centrale bank, De Nederlandsche Bank (DNB), houdt toezicht op commerciële banken en zorgt voor de uitgifte van bankbiljetten en munten.

Buitenland en handelsbalans

Nederland heeft een open economie: het land importeert en exporteert veel.

• Import (invoer): Nederlandse consumenten en bedrijven kopen goederen en diensten uit het buitenland.
• Export (uitvoer): Nederlandse bedrijven verkopen producten aan buitenlandse bedrijven en consumenten.

De handelsbalans is het overzicht van exportontvangsten en importuitgaven. Het handelsbalanssaldo is het verschil tussen beide.

Bij € 800 miljard export en € 765 miljard import:

Er is dan een overschot op de handelsbalans. Als de importuitgaven groter zijn dan de exportontvangsten, ontstaat een tekort.

Voorbeeld