Samenvatting · Economie · vwo 3 Geld, overheid en koopkracht

Geld, overheid en koopkracht

Inkomsten en uitgaven

• Dagelijkse uitgaven zijn regelmatige, noodzakelijke kosten, zoals boodschappen. Vaste lasten zijn terugkerende betalingen waarvan het bedrag vaak vooraf vastligt, zoals huur of een telefoonabonnement. Incidentele uitgaven komen af en toe voor, bijvoorbeeld een reparatie.
• Primair inkomen is inkomen dat je verdient door arbeid of bezit, zoals loon. Een overdrachtsinkomen is een uitkering van de overheid. Het secundair inkomen blijft over nadat belastingen en sociale premies van het primair inkomen zijn afgetrokken.
• Een begroting is sluitend wanneer inkomsten en uitgaven gelijk zijn. Bij hogere uitgaven kun je besparen of je inkomsten verhogen.

Budget en keuzes

• Een budgetlijn geeft alle combinaties van twee producten weer die precies binnen het budget passen. Bij $10x+5y=80$ is $x$ het aantal bioscoopkaartjes en $y$ het aantal snacks.
• Stijgt het inkomen bij gelijke prijzen, dan verschuift de budgetlijn evenwijdig naar buiten. Stijgt alleen de prijs van bioscoopkaartjes, dan draait de budgetlijn naar binnen bij de as van bioscoopkaartjes.

Overheid

• De Rijksbegroting is het overzicht van de verwachte inkomsten en uitgaven van de overheid. Belangrijke inkomsten zijn belastingen; uitgaven gaan onder meer naar zorg en onderwijs.
• Bij hogere uitgaven dan inkomsten ontstaat een begrotingstekort. De overheid kan dit verkleinen door belastingen te verhogen of uitgaven te verlagen.
• Directe belasting wordt rechtstreeks betaald, bijvoorbeeld inkomstenbelasting. Indirecte belasting zit in de prijs van goederen, bijvoorbeeld btw.

Koopkracht en rekenen

• Koopkracht is wat je met inkomen kunt kopen. Als prijzen sterker stijgen dan het inkomen, daalt de koopkracht.
• Inflatie kan ontstaan door hogere productiekosten of door grotere vraag naar producten.
• Procentuele verandering bereken je met

• Een indexcijfer vergelijkt prijzen met een basisjaar: het basisjaar heeft index $100$.