Samenvatting · Engels · vwo 5 Literature: literaire termen en hoe je een tekst analyseert

Bij het vak Engels op vwo-niveau lees je ook literaire teksten, en je schrijft er in het Engels over. Daarvoor heb je de vakwoorden nodig om te laten zien hoe een schrijver zijn effect bereikt. Na deze samenvatting ken je de belangrijkste termen en weet je hoe je een fragment analyseert.

De belangrijkste begrippen

Verteller en perspectief

Wie vertelt het verhaal, en hoe veel weet hij?

• First-person narrator: een I vertelt zelf. Je ziet alleen wat dat personage weet of vindt. I walked into the room and felt afraid.
• Third-person limited: een buitenstaander vertelt, maar blijft bij de gedachten van één personage. She walked into the room and felt afraid.
• Third-person omniscient: een alwetende verteller kent de gedachten van alle personages.
• Unreliable narrator: een verteller die je niet helemaal kunt vertrouwen, doordat hij liegt, zich vergist of de zaken mooier voorstelt.

Personages

• Round character: complex, met meerdere kanten en ontwikkeling.
• Flat character: eenvoudig, met één of twee eigenschappen.
• Characterisation: hoe de schrijver een personage laat zien, direct (de verteller zegt het) of indirect (via daden, woorden en gedachten).

Opbouw van het verhaal

De klassieke opbouw bestaat uit vijf stappen.

Een schrijver kan van deze volgorde afwijken, bijvoorbeeld met een flashback (terugblik) of foreshadowing (een hint op wat komt).

Stijlmiddelen

Er zijn drie soorten ironie: verbal irony (je zegt iets anders dan je bedoelt), situational irony (de afloop is het tegenovergestelde van wat je verwacht) en dramatic irony (de lezer weet meer dan het personage).

Poëzie

• Stanza: een strofe.
• Rhyme scheme: het rijmschema, zoals abab.
• Rhythm: het ritme van beklemtoonde en onbeklemtoonde lettergrepen.
• Enjambment: een zin loopt door over het regeleinde heen.
• Speaker: de stem in het gedicht, die niet altijd de dichter zelf is.

Zo analyseer je een fragment

De PEE-structuur voor een alinea

• Point: je bewering. The author creates a threatening atmosphere.
• Evidence: een kort citaat. The "grey sky pressed down on the house".
• Explain: wat het citaat laat zien. The personification of the sky suggests that the characters feel trapped.

Gebruik formuleringen als The author uses ... to suggest ..., This creates a sense of ..., This shows that ...

Veelgemaakte fouten

• Het verhaal navertellen in plaats van analyseren.
• Een term noemen zonder het effect uit te leggen (The author uses a metaphor is niet genoeg).
• Citaten zonder uitleg achter elkaar zetten.
• De verteller en de schrijver verwarren.
• Een mening geven zonder bewijs uit de tekst.

In het kort

• Ken de basisbegrippen: plot, setting, theme, protagonist, motif, symbol, tone en mood.
• Let op de verteller: first-person, third-person limited, omniscient of unreliable.
• Ken de stijlmiddelen en de drie vormen van ironie.
• Analyseer met effect en citaat, en gebruik de PEE-structuur.