Samenvatting · Frans · havo 4 Passé composé, imparfait en futur simple: zo kies je de juiste tijd

Het Frans heeft voor het verleden twee tijden die je steeds samen gebruikt: het passé composé voor wat er gebeurde en het imparfait voor hoe het was. Na deze samenvatting maak je beide vormen foutloos, kies je het juiste hulpwerkwoord, weet je wanneer het participe passé verandert en schrijf je over de toekomst met de futur simple.

Passé composé: hulpwerkwoord + participe passé

Het passé composé bestaat uit twee delen: de présent van avoir of être en het participe passé (voltooid deelwoord).

Regelmatige participes passés maak je zo:

• -er wordt -é: parler → J'ai parlé avec le prof.
• -ir wordt -i: finir → Tu as fini tes devoirs.
• -re wordt -u: vendre → Il a vendu son vélo.

Veel gebruikte werkwoorden hebben een onregelmatig participe passé:

Avoir of être?

De meeste werkwoorden krijgen avoir. Être krijg je in twee gevallen.

1. Een vaste groep werkwoorden van beweging en verandering. Je onthoudt ze het makkelijkst in tegenstellingen:

Daarnaast horen erbij: rester (blijven), tomber (vallen), retourner (teruggaan), passer (langsgaan) en de afleidingen devenir, revenir en rentrer.

Niet elk werkwoord van beweging krijgt être. Marcher, courir, voyager en nager krijgen avoir: J'ai marché pendant deux heures.

2. Alle wederkerende werkwoorden (met me, te, se, nous, vous): Je me suis levé à sept heures. Elle s'est habillée.

Let op bij monter, descendre, sortir en passer

Hebben deze werkwoorden een lijdend voorwerp, dan krijgen ze avoir: Elle a monté les valises. (Ze heeft de koffers naar boven gebracht.) J'ai sorti la poubelle. (Ik heb de vuilnisbak buitengezet.) J'ai passé une semaine à Nice. (Ik heb een week in Nice doorgebracht.)

Het participe passé laten overeenkomen

Bij être past het participe passé zich aan het onderwerp aan, net als een bijvoeglijk naamwoord:

Bij je, tu, nous en vous hangt de vorm af van wie er bedoeld wordt. Een meisje schrijft: Je suis allée au cinéma.

Bij avoir past het participe passé zich niet aan het onderwerp aan: Elle a mangé. Elles ont fini. Alleen als het lijdend voorwerp al vóór het werkwoord staat, verandert het wel: La lettre, je l'ai écrite.

Ontkenning en voornaamwoorden

Ne ... pas staat om het hulpwerkwoord heen: Je n'ai pas vu ce film. Elle n'est pas venue. Een voornaamwoord staat vóór het hulpwerkwoord: Je l'ai vu. Nous y sommes allés.

Imparfait: de vorm

Neem de nous-vorm van de présent, haal -ons eraf en zet er de uitgangen -ais, -ais, -ait, -ions, -iez, -aient achter.

• Être is de enige uitzondering: de stam is ét-.
• Werkwoorden op -ger en -cer houden hun klank: je mangeais, je commençais. Bij nous en vous is dat niet nodig, omdat er een i volgt: nous mangions, nous commencions.

Passé composé of imparfait?

Signaalwoorden helpen, maar de betekenis beslist. Vraag je steeds af: is dit achtergrond of een gebeurtenis?

Nog drie voorbeelden:

• Quand j'étais petit, j'allais chaque été chez ma grand-mère. (gewoonte: imparfait)
• Il était fatigué, alors il s'est couché tôt. (toestand, daarna een gebeurtenis)
• Elle a été malade pendant deux semaines. (afgesloten periode met een begin en een eind: passé composé)

De toekomst: futur simple

Naast de futur proche (Je vais partir) heeft het Frans de futur simple: voor plannen verder weg, voorspellingen en nette, geschreven taal. Je maakt hem met de infinitief + -ai, -as, -a, -ons, -ez, -ont. Bij werkwoorden op -re valt de laatste e weg.

• parler → je parlerai, nous parlerons
• finir → tu finiras
• prendre → il prendra

Een aantal werkwoorden heeft een onregelmatige stam, maar dezelfde uitgangen:

• être → je serai, avoir → j'aurai, aller → j'irai, faire → je ferai
• venir → je viendrai, voir → je verrai, pouvoir → je pourrai, vouloir → je voudrai
• savoir → je saurai, devoir → je devrai, il faut → il faudra

Na quand gebruik je de futur als het over de toekomst gaat, waar het Nederlands de tegenwoordige tijd gebruikt: Quand j'aurai dix-huit ans, je passerai mon permis. (Als ik achttien ben, doe ik rijexamen.)

Valkuilen

• Twijfel je tussen avoir en être? Check of het werkwoord in de vaste groep staat of wederkerend is. Alle andere werkwoorden krijgen avoir.
• Bij être kijk je wie het onderwerp is en voeg je zo nodig -e, -s of -es toe.
• In het imparfait klinken -ais, -ait en -aient hetzelfde. Schrijf de uitgang die bij het onderwerp past.
• Het Nederlandse "was" is niet automatisch imparfait. Een afgesloten periode staat in het passé composé: J'ai été malade pendant trois jours.

In het kort

• Passé composé = présent van avoir of être + participe passé.
• Être bij een vaste groep werkwoorden van beweging en verandering en bij alle wederkerende werkwoorden; dan past het participe zich aan het onderwerp aan (bij wederkerende werkwoorden meestal: Elle s'est levée, maar Elle s'est lavé les mains).
• Imparfait = nous-vorm zonder -ons + -ais, -ais, -ait, -ions, -iez, -aient; alleen être heeft de stam ét-.
• Imparfait voor achtergrond, beschrijving en gewoonte; passé composé voor afgeronde gebeurtenissen.
• Futur simple = infinitief + -ai, -as, -a, -ons, -ez, -ont, met een paar onregelmatige stammen.
• Na quand over de toekomst gebruik je de futur: Quand je serai grand, je serai pilote.