Samenvatting · Grieks · vwo 6 Griekse auteurs en genres: epos, tragedie, historie en filosofie

De Griekse literatuur bestaat uit een aantal grote genres, elk met eigen auteurs, thema's en conventies. Op het examen krijg je een tekst van een van die auteurs voorgelegd, vaak met vragen over genre, context en stijl. Deze samenvatting geeft de grote lijn en laat per genre zien waar je op moet letten.

Overzicht van de genres

Homerus en het epos

Homerus wordt gezien als de dichter van de Ilias en de Odyssee, ontstaan rond de achtste eeuw voor Christus. De taal is een eigen dichterlijke mengtaal met vaste epitheta ("de snelvoetige Achilleus") en herhalingen.

De Odyssee vertelt hoe Odysseus na de val van Troje tien jaar lang probeert naar Ithaka terug te keren. Thuis wachten zijn vrouw Penelope en zijn zoon Telemachos, terwijl vrijers zijn paleis bezetten. Bekende episodes zijn de ontmoeting met de Cycloop Polyphemos, de tovenares Kirke, de Sirenen en het verblijf bij de nimf Kalypso. Penelope houdt de vrijers aan het lijntje met een list: ze weeft overdag aan een doek en haalt het 's nachts weer uit. Wanneer Odysseus thuiskomt, in vermomming, ontdekt zijn voedster Eurykleia hem aan een litteken. In boek 23 test Penelope hem met het geheim van hun bed, en de Odyssee eindigt met het herstel van zijn gezin en rijk.

Sophokles en de tragedie

Sophokles (vijfde eeuw voor Christus) schreef onder meer de Antigone. De tragedie is opgebouwd uit vaste delen: prologos (inleiding), parodos (opkomst van het koor), epeisodia (spelscènes), stasima (koorzangen) en exodos (afsluiting). Het koor reageert op de gebeurtenissen en vertegenwoordigt vaak de burgers.

In de Antigone begraaft Antigone haar broer Polyneikes, hoewel koning Kreon dat heeft verboden. In zijn eerste toespraak zegt Kreon dat de belangen van de stad boven die van vrienden en familie gaan. Antigone beroept zich op de ongeschreven wetten van de goden. Zo botsen staatsgezag en goddelijk recht, en het conflict loopt voor beiden slecht af.

Herodotos en de geschiedschrijving

Herodotos wordt de vader van de geschiedschrijving genoemd. In zijn Historiën beschrijft hij de oorzaken en het verloop van de Perzische Oorlogen, met veel uitweidingen over volken en gewoonten. Zijn verhalen zijn vaak anekdotisch en bevatten morele lessen.

Een beroemd verhaal is dat van de rijke Lydische koning Kroisos en de Atheense wijze Solon. Kroisos vraagt Solon wie volgens hem de gelukkigste mens is. Solon noemt andere mensen dan Kroisos en legt uit dat je niemand gelukkig kunt noemen voor zijn dood. Later verliest Kroisos zijn rijk, en blijkt Solon gelijk te hebben.

Plato en de filosofie

Plato (427 tot 347 voor Christus) schreef dialogen waarin Socrates een hoofdrol speelt. Bekende werken zijn de Apologie, de Gorgias, het Symposion en de Politeia. In de Politeia vertelt Glaukon het verhaal van de ring van Gyges, een ring die onzichtbaar maakt. Zou iemand nog rechtvaardig zijn als hij nooit gepakt kon worden? Daarmee daagt hij Socrates uit om te laten zien waarom rechtvaardigheid op zichzelf waardevol is.

Fabels

De fabels van Aisopos zijn korte verhalen, meestal over dieren, met een duidelijke moraal. Ze worden vaak vroeg in de opleiding gelezen, omdat de taal eenvoudig is en de verhalen helder.

Letten op genre en stijl

Let op

• Homerus schreef epen, geen tragedies: tragedies komen uit de vijfde eeuw voor Christus.
• Herodotos en Thoukydides zijn beiden geschiedschrijvers, maar met een andere aanpak: Herodotos vertelt, Thoukydides analyseert.
• Plato schreef dialogen en geen verhandelingen: Socrates is zijn spreker.
• Noem bij een vraag over genre altijd een kenmerk uit de tekst.