Samenvatting · Latijn · vwo 3 Bijvoeglijke naamwoorden en voornaamwoorden in het Latijn

Bijvoeglijke naamwoorden en voornaamwoorden zijn overal in Latijnse teksten. Ze verwijzen naar personen en zaken, geven eigenschappen aan en bepalen wie of wat in een zin wordt bedoeld. In deze samenvatting leer je ze herkennen: de verbuiging, de trappen van vergelijking en de belangrijkste voornaamwoorden.

Bijvoeglijke naamwoorden

Een bijvoeglijk naamwoord (adjectief) komt overeen met het zelfstandig naamwoord waarbij het hoort in naamval, getal en geslacht (congruentie). Er zijn twee groepen.

A/o-groep (1e en 2e declinatie): bonus, bona, bonum (goed). Mannelijk volgt de 2e declinatie, vrouwelijk de 1e en onzijdig de 2e.

3e declinatie: bijvoorbeeld fortis, forte (sterk), ingens, ingentis (enorm) en felix, felicis (gelukkig). Het zijn adjectieven die als 3e declinatie worden verbogen, vaak met -i in de ablativus enkelvoud en -ium in de genitivus meervoud.

Een bijvoeglijk naamwoord kan ook als zelfstandig naamwoord gebruikt worden: boni (de goeden), multa (veel dingen), omnia (alles).

Trappen van vergelijking

Onregelmatige trappen:

De vergelijking maak je met quam (dan) plus dezelfde naamval, of met een ablativus: Marcus altior est fratre of altior quam frater (Marcus is langer dan zijn broer). De superlativus kun je vertalen als "het meest" of als "zeer": vir fortissimus is "een zeer dappere man".

Persoonlijke en bezittelijke voornaamwoorden

De bezittelijke voornaamwoorden zijn meus, tuus, noster, vester en suus. Ze gedragen zich als een a/o-adjectief en komen overeen met het bezit, niet met de bezitter: mea soror, meus frater.

Wederkerend voornaamwoord se en suus

De 3e persoon heeft een apart wederkerend voornaamwoord: sui, sibi, se, se. Het verwijst naar het onderwerp van de zin. Hetzelfde geldt voor suus, -a, -um: het wijst terug naar het onderwerp.

• Marcus se lavat: Marcus wast zichzelf.
• Marcus suum librum legit: Marcus leest zijn (eigen) boek.
• Marcus eius librum legit: Marcus leest zijn boek (van een ander).

Aanwijzende voornaamwoorden

Is, ea, id: nominativus is, ea, id, genitivus eius, dativus ei, accusativus eum, eam, id, ablativus eo, ea, eo. Als losstaand woord betekent het 'hij, zij, het'.

Betrekkelijk voornaamwoord qui, quae, quod

Het betrekkelijk voornaamwoord (die, dat, welke) leidt een bijzin in. De regel is:

• Geslacht en getal komen overeen met het antecedent: het woord waarnaar het verwijst.
• De naamval wordt bepaald door de functie in de eigen bijzin.

Vormen enkelvoud: nominativus qui, quae, quod, genitivus cuius, dativus cui, accusativus quem, quam, quod, ablativus quo, qua, quo.

Vragende voornaamwoorden

Quis? (wie?) en quid? (wat?) vragen naar een persoon of zaak. Qui, quae, quod? (welke?) staat bij een zelfstandig naamwoord. Een voorbeeld: quis venit? (wie komt?), quem vides? (wie zie je?).

Let op

• Verwar het bezittelijk voornaamwoord suus niet met eius: suus verwijst naar het onderwerp, eius niet.
• Het geslacht van qui, quae, quod hangt af van het antecedent, de naamval van de bijzin.
• Idem betekent "dezelfde", ipse betekent "zelf": ze zijn niet uitwisselbaar.
• Een comparativus met quam vraagt dezelfde naamval als het woord waarmee je vergelijkt.