Samenvatting · NaSk · mavo 3 Chemische reacties en verbranding: wat gebeurt er als iets brandt?

Als hout brandt, blijft er as over en voel je warmte. Er zijn dus nieuwe stoffen ontstaan. Dat is een chemische reactie. Na deze samenvatting herken je een chemische reactie, schrijf je een reactieschema in woorden en weet je wat er bij verbranding gebeurt.

Fysische verandering of chemische reactie?

Bij een fysische verandering verandert alleen de vorm of toestand van een stof. Er ontstaat geen nieuwe stof. Als ijs smelt, is het nog steeds water.

Bij een chemische reactie verdwijnen één of meer stoffen en ontstaan nieuwe stoffen met andere eigenschappen.

Signalen van een chemische reactie zijn: een andere kleur, een gas dat ontstaat (bellen), een vaste stof die ontstaat (neerslag), warmte of licht, of een nieuwe geur.

Beginstoffen en reactieproducten

Bij een reactie noem je de stoffen die je begint met de beginstoffen. De stoffen die er na afloop zijn, noem je de reactieproducten. Je schrijft dat op als een reactieschema met een pijl:

beginstof 1 + beginstof 2 → reactieproduct 1 + reactieproduct 2

De pijl lees je als "reageert tot" of "geeft".

Behoud van massa

Bij een chemische reactie verdwijnt er geen massa en komt er ook geen massa bij. De totale massa van de beginstoffen is gelijk aan de totale massa van de reactieproducten. Dat heet de wet van behoud van massa.

Een brandende kaars lijkt lichter te worden. De massa verdwijnt niet: het reactieproduct is een gas (koolstofdioxide) en waterdamp, dat de lucht in gaat.

Verbranding

Bij een verbranding reageert een brandstof met zuurstof. Er komt veel warmte vrij, vaak ook licht. Een reactie waarbij warmte vrijkomt, heet exotherm.

Volledige verbranding (genoeg zuurstof):

brandstof + zuurstof → koolstofdioxide + water

Onvolledige verbranding (te weinig zuurstof):

brandstof + zuurstof → koolstofmonooxide + roet + water

• Koolstofmonooxide (CO) is een giftig gas zonder kleur of geur. Daarom is een slecht werkende geiser of kachel levensgevaarlijk.
• Roet zijn kleine zwarte deeltjes van koolstof.

De branddriehoek

Voor een brand heb je drie dingen nodig:

Haal je één van de drie weg, dan dooft het vuur. Zo werkt blussen:

• Een branddeken of deksel sluit de zuurstof af.
• Water koelt af, waardoor de temperatuur onder de ontbrandingstemperatuur komt.
• Je haalt de brandstof weg, bijvoorbeeld door de gaskraan dicht te draaien.

Reactieproducten aantonen

Andere chemische reacties in het dagelijks leven

• Roesten: ijzer + zuurstof + water → roest.
• Ademhaling: glucose + zuurstof → koolstofdioxide + water + energie. Dat is ook een soort verbranding, maar dan langzaam in je lichaam.
• Fotosynthese: koolstofdioxide + water + licht → glucose + zuurstof.
• Bakken: een deeg verandert door hitte in een brood.

Valkuilen

• Een stof die oplost of smelt is geen chemische reactie. Er ontstaat geen nieuwe stof.
• Bij een reactieschema staan links de beginstoffen en rechts de reactieproducten. De pijl staat niet voor een isgelijkteken, maar voor "geeft".
• Zuurstof is geen brandstof. Zuurstof zorgt dat de brandstof kan branden.
• Koolstofmonooxide (CO, giftig) en koolstofdioxide (CO₂, broeikasgas) zijn twee verschillende stoffen.

In het kort

• Chemische reactie: nieuwe stoffen ontstaan. Fysische verandering: geen nieuwe stof.
• Reactieschema: beginstoffen → reactieproducten. De totale massa blijft gelijk.
• Volledige verbranding: brandstof + zuurstof → koolstofdioxide + water.
• Onvolledige verbranding geeft ook giftig koolstofmonooxide en roet.
• De branddriehoek: brandstof, zuurstof en ontbrandingstemperatuur. Haal er één weg om te blussen.
• Kalkwater wordt troebel door koolstofdioxide.