VRAAG 1 · SNELHEID EN BEWEGING
Oefentoets
10 vragen
Snelheid en afstand: oefenen met rekenen
NaSk · vmbo 2
COMMUNITY
Samenvatting · NaSk · vmbo 4 Energie, vermogen, rendement en kosten van elektriciteit
StudyZone
NaSkVak
WAT ZIT ERIN
1Energie zit in alles wat beweegt, warm is of licht geeft. Na deze samenvatting weet je welke vormen van energie er zijn, bereken je vermogen en energie van elektrische apparaten en reken je uit wat een apparaat kost op je energierekening. Vormen van energie Energie kan in…
Bewaar deze samenvatting
Energie zit in alles wat beweegt, warm is of licht geeft. Na deze samenvatting weet je welke vormen van energie er zijn, bereken je vermogen en energie van elektrische apparaten en reken je uit wat een apparaat kost op je energierekening.
Vormen van energie
Energie kan in verschillende vormen voorkomen. Je geeft energie weer in joule (J).
| Vorm | Waar zit het? | Voorbeeld |
|---|---|---|
| Chemische energie | In brandstof, voedsel, batterijen | Hout, benzine, een boterham |
| Bewegingsenergie | In alles wat beweegt | Een rijdende fiets |
| Zwaarte-energie | In iets dat hoog hangt | Een boek op de kast |
| Veerenergie | In een uitgerekte of ingedrukte veer | Een gespannen boog |
| Warmte | In alles met een temperatuur | Een kop hete thee |
| Elektrische energie | In stroom | Het stopcontact |
| Stralingsenergie | In licht en straling | Zonlicht |
| Kernenergie | In de kern van atomen | Een kerncentrale |
Energie omzetten
Energie verdwijnt niet en komt niet uit het niets: ze wordt omgezet van de ene vorm in de andere. Dat is de wet van behoud van energie.
| Apparaat | Omzetting |
|---|---|
| Lamp | Elektrisch → licht en warmte |
| Föhn | Elektrisch → warmte en beweging |
| Zonnepaneel | Straling → elektrisch |
| Fiets met dynamo | Beweging → elektrisch → licht |
| Windmolen | Beweging → elektrisch |
| Auto | Chemisch → beweging en warmte |
Een deel van de energie wordt vaak warmte die je niet wilt. Dat noem je verlies.
Vermogen
Het vermogen () zegt hoeveel energie een apparaat per seconde omzet. Eenheid: watt (W). Er geldt: 1 kW = 1000 W en 1 W = 1 J per seconde.
Voor een elektrisch apparaat geldt:
Voorbeeld
Een föhn op 230 V neemt 5,0 A. Wat is het vermogen?
1Gegeven: en .2Formule: .3Invullen: .Energie berekenen
De energie die een apparaat gebruikt, hangt af van het vermogen en de tijd:
- Vermogen in watt en tijd in seconden geven energie in joule (J).
- Vermogen in kilowatt en tijd in uren geven energie in kilowattuur (kWh). Dat staat op je energierekening.
- 1 kWh = 3.600.000 J.
Voorbeeld in joule: Een lamp van 40 W brandt 10 s. .
Voorbeeld in kWh: Een kachel van 2,0 kW staat 3 uur aan. .
Kosten berekenen
Je rekent met de prijs per kWh. Neem aan dat 1 kWh € 0,30 kost.
Voorbeeld
De kachel van hierboven gebruikte 6,0 kWh. De kosten zijn , dus € 1,80.
1
Zet het vermogen om in kW (deel door 1000).
2
Vermenigvuldig met de tijd in uren: dat geeft kWh.
3
Vermenigvuldig met de prijs per kWh.
Let op
Is het vermogen 800 W, dan is dat 0,80 kW. Reken bij kWh altijd met kilowatt en uren.
Rendement
Niet alle energie wordt nuttig gebruikt. Het rendement () is het deel dat nuttig is:
Voorbeeld
Een gloeilamp gebruikt 100 J elektrische energie en geeft 5 J licht. . De rest (95 J) wordt warmte.
Een ledlamp heeft een veel hoger rendement. Dezelfde hoeveelheid licht kost dus minder energie.
Energiebronnen
| Soort | Voorbeelden | Eigenschap |
|---|---|---|
| Fossiele brandstoffen | Steenkool, aardolie, aardgas | Raken op, geven CO₂ bij verbranding |
| Duurzame bronnen | Zon, wind, water, aardwarmte, biomassa | Raken niet op |
| Kernenergie | Uranium | Geen CO₂, wel radioactief afval |
Energie besparen kan door apparaten uit te zetten, goed te isoleren en zuinige apparaten (met een goed energielabel) te kiezen.
Valkuilen
- Vermogen (W) en energie (J of kWh) zijn niet hetzelfde. Vermogen is hoeveel per seconde, energie is het totaal.
- Reken bij kWh met kW en uren. Reken bij joule met W en seconden.
- Een kilowattuur is een eenheid van energie, geen eenheid van vermogen.
- Een rendement is altijd kleiner dan 100%.
In het kort
- Energie wordt omgezet en gaat niet verloren. De eenheid is joule.
- Vermogen: , in watt.
- Energie: , in J (W en s) of kWh (kW en h).
- Kosten = aantal kWh × prijs per kWh.
- Rendement = nuttige energie gedeeld door totale energie, keer 100%.
Meer NaSk uit de Oefentoetsen
Staat hier iets dat niet klopt of niet hoort? .
