Samenvatting · NaSk · mavo 3 Krachten: herkennen, meten, tekenen en de nettokracht

Een kracht duwt, trekt, remt of buigt. Je ziet een kracht zelf niet, je ziet alleen wat hij doet. Na deze samenvatting herken je soorten krachten, meet en teken je ze, bereken je de zwaartekracht en bepaal je de nettokracht.

Wat is een kracht?

Een kracht kan drie dingen doen met een voorwerp:

• de snelheid veranderen (sneller, langzamer of stilstaan);
• de richting veranderen;
• de vorm veranderen (indrukken, uitrekken, buigen).

Je geeft een kracht weer met het symbool $F$ (van "force"). De eenheid is de newton (N). Een appel van ongeveer 100 gram trekt met ongeveer 1 N naar beneden.

Soorten krachten

Een kracht meten

Je meet een kracht met een krachtmeter (veerunster). Een veer in de meter wordt uitgerekt. Hoe groter de kracht, hoe verder de veer uitrekt. Binnen de grenzen van de veer geldt: twee keer zo veel kracht geeft twee keer zo veel uitrekking.

Lees de schaal af in newton. Houd de krachtmeter in de richting van de kracht.

Een kracht tekenen

Je tekent een kracht als een pijl. Drie dingen zijn belangrijk:

Zwaartekracht, massa en gewicht

De zwaartekracht hangt af van de massa. Op aarde is hij ongeveer 9,8 N voor elke kilogram. Je rekent met:

Hierin is $m$ de massa in kilogram (kg) en $g$ de valversnelling (de zwaartekracht per kilogram). Op aarde is $g=9,8\text{N/kg}$ (op school soms afgerond op 10 N/kg). Op de maan is $g$ ongeveer 1,6 N/kg.

De nettokracht

Werken er meer krachten op één voorwerp, dan tel je ze samen tot de nettokracht (ook wel resultante).

• Krachten in dezelfde richting: tel ze op.
• Krachten in tegengestelde richting: trek de kleine van de grote af. De nettokracht wijst de kant van de grootste.

Evenwicht

Als de nettokracht 0 N is, zijn de krachten in evenwicht. Dan verandert de snelheid niet:

• Een voorwerp dat stilstaat, blijft stilstaan.
• Een voorwerp dat beweegt, blijft met dezelfde snelheid in dezelfde richting bewegen.

Een boek op tafel is in evenwicht: de zwaartekracht naar beneden en de normaalkracht van de tafel naar boven zijn even groot.

Is de nettokracht niet 0, dan verandert de snelheid. Een voorwerp dat beweegt, blijft bewegen tot een kracht het afremt: dat is traagheid. Daarom schiet je naar voren als een auto plotseling remt.

Valkuilen

• Een kracht en een massa zijn verschillende dingen: kracht in newton, massa in kilogram.
• De nettokracht bij tegengestelde krachten bereken je door af te trekken, niet op te tellen.
• Een voorwerp dat met constante snelheid beweegt, heeft een nettokracht van 0 N. Er zijn dan wel krachten, maar ze heffen elkaar op.
• Een kracht tekenen begint in het aangrijpingspunt. De pijl begint in het voorwerp en niet ernaast.

In het kort

• Een kracht (N) verandert snelheid, richting of vorm.
• Zwaartekracht: $F_z=m\cdot g$, met $g=9,8\text{N/kg}$ op aarde.
• Een kracht teken je als een pijl: aangrijpingspunt, richting en lengte volgens de schaal.
• Nettokracht: optellen bij dezelfde richting, aftrekken bij tegengestelde richting.
• Nettokracht gelijk aan 0 N betekent evenwicht: de snelheid verandert niet.