Samenvatting · NaSk · vmbo 3 Stoffen en hun eigenschappen: hoe herken je een stof?

Alles om je heen is gemaakt van stoffen. Een stoel is een voorwerp, hout en metaal zijn stoffen. Je herkent een stof aan haar eigenschappen. Na deze samenvatting weet je welke eigenschappen een stof kenmerken, reken je met dichtheid en kun je met een tabel een onbekende stof bepalen.

Voorwerp en stof

Een voorwerp heeft een vorm en een functie, zoals een pan of een fiets. Een stof is het materiaal waarvan het voorwerp is gemaakt, zoals aluminium of kunststof.

• Eén voorwerp kan uit meer stoffen bestaan: een fiets heeft staal, rubber en aluminium.
• Eén stof kan in veel voorwerpen zitten: van koper maak je draden, pannen en munten.

Eigenschappen van een stof

Een eigenschap vertelt hoe een stof is of wat een stof doet. Er zijn eigenschappen die je kunt zien of voelen en eigenschappen die je moet meten.

Kenmerkende eigenschappen

Sommige eigenschappen horen altijd bij één stof en zijn bij alle hoeveelheden hetzelfde. Dat zijn kenmerkende eigenschappen. Met deze eigenschappen herken je een stof.

• Smeltpunt: de temperatuur waarbij de stof van vast naar vloeibaar gaat. Water: 0 °C.
• Kookpunt: de temperatuur waarbij de stof van vloeibaar naar gas gaat. Water: 100 °C.
• Dichtheid: hoeveel massa de stof heeft per volume.

Kleur en vorm zijn geen kenmerkende eigenschappen. Een rode en een blauwe plastic bak kunnen van dezelfde stof zijn, en je kunt van één stof allerlei vormen maken.

Dichtheid berekenen

De dichtheid zegt hoe "zwaar" een stof is voor haar grootte. Je berekent hem met:

Hierin is $\rho$ de dichtheid, $m$ de massa en $V$ het volume. Meestal reken je in gram per kubieke centimeter (g/cm³) of in kilogram per kubieke meter (kg/m³). Er geldt: 1 g/cm³ = 1000 kg/m³.

Je kunt de formule ook omdraaien: $m=\rho \cdot V$ en $V=\frac{m}{\rho }$.

Drijven en zinken

Of een voorwerp van één stof drijft of zinkt, hangt af van de dichtheid:

• Is de dichtheid van de stof kleiner dan die van water (1,0 g/cm³), dan drijft het. Hout en olie drijven.
• Is de dichtheid groter dan die van water, dan zinkt het. IJzer en steen zinken.

Een schip van staal drijft toch, omdat het hol is. Het volume is groot door alle lucht erin, dus de gemiddelde dichtheid van het schip is kleiner dan die van water.

Een stof bepalen

Wil je weten welke stof je hebt, dan meet je een of meer kenmerkende eigenschappen en zoek je die op in een tabel.

Past er meer dan één stof, dan meet je nog een eigenschap, zoals het smeltpunt.

Valkuilen

• Een grote hoeveelheid van een stof heeft een grote massa, maar dezelfde dichtheid als een kleine hoeveelheid.
• Je rekent met het volume (hoeveel ruimte) en niet met het gewicht van de verpakking.
• Reken in dezelfde eenheden: gram met cm³, kilogram met m³. Meng ze niet.
• Zware voorwerpen zinken niet altijd: het gaat om de dichtheid van de stof en niet om de massa van het voorwerp.

In het kort

• Een voorwerp heeft een vorm, een stof is het materiaal.
• Kenmerkende eigenschappen: smeltpunt, kookpunt en dichtheid.
• Dichtheid: $\rho =\frac{m}{V}$, in g/cm³ of kg/m³.
• Dichtheid kleiner dan water: drijft. Groter: zinkt.
• Een zuivere stof heeft vaste kook- en smeltpunten.