Samenvatting · Nederlands · vmbo 3 Een verhaal analyseren: thema, personages, tijd en ruimte

Bij een boekverslag of een boekbespreking moet je kunnen vertellen hoe een verhaal in elkaar zit. Na deze samenvatting weet je wat het thema is, hoe je personages beschrijft, wie het verhaal vertelt, hoe tijd en ruimte werken en hoe je een boek bespreekt met een mening die je onderbouwt.

In deze samenvatting gebruiken we één verzonnen voorbeeldverhaal: Mila (14) verhuist van Rotterdam naar een dorp in Friesland. Op de nieuwe school kent ze niemand. Ze vertelt dat ze in Rotterdam zangeres was in een band, maar dat is niet waar. Als klasgenoot Tjeerd erachter komt, moet Mila kiezen of ze de waarheid vertelt.

Onderwerp en thema

• Het onderwerp is waar het verhaal letterlijk over gaat: een meisje dat verhuist en liegt over haar verleden.
• Het thema is de gedachte of boodschap daarachter, vaak in een paar woorden: eerlijkheid, vriendschap, erbij willen horen.

Het onderwerp vertelt wat er gebeurt, het thema vertelt waar het verhaal echt over gaat. Vraag je af: wat wil de schrijver mij laten nadenken? Bij Mila is dat bijvoorbeeld: je hoeft jezelf niet mooier voor te doen om vrienden te maken.

Personages

• De hoofdpersoon is de belangrijkste persoon in het verhaal (Mila). Bijfiguren spelen een kleinere rol (Tjeerd, Mila's ouders).
• Een ronde figuur heeft meerdere kanten en kan veranderen. Een vlakke figuur heeft één opvallende eigenschap en blijft hetzelfde.

Een personage beschrijven heet karakteriseren. Dat kan op twee manieren:

• Direct: de verteller of een ander personage zegt het zelf. "Mila was onzeker."
• Indirect: je leest het af uit wat iemand doet, zegt of denkt. Mila verzint een verhaal over een band. Daaruit blijkt dat ze onzeker is en erbij wil horen.

Wie vertelt het verhaal?

De verteller is degene die het verhaal vertelt. Dat is niet de schrijver zelf.

Een ik-verteller herken je aan ik en mij. Bij de andere twee staat er hij of zij (of de naam van het personage).

Tijd

• Meestal staat het verhaal in chronologische volgorde: wat eerst gebeurt, staat eerst.
• Soms springt de schrijver terug in de tijd. Dat heet een flashback (terugblik). Een stuk dat vooruitkijkt, heet een vooruitblik.
• De verteltijd is de tijd die je nodig hebt om het verhaal te lezen. De vertelde tijd is de tijd die het verhaal beslaat. Een boek dat je in zes uur leest en dat over één jaar gaat, heeft een verteltijd van zes uur en een vertelde tijd van een jaar.

Ruimte

De ruimte is de plaats waar het verhaal zich afspeelt. Ruimte kan sfeer scheppen: een donker bos maakt je bang, een zonnig strand maakt je rustig. De ruimte kan ook iets zeggen over een personage. Mila komt uit een grote stad en komt nu in een klein dorp terecht, waar iedereen elkaar kent. Dat maakt het moeilijker om te liegen.

De opbouw van een verhaal

De meeste verhalen volgen dezelfde lijn.

Een gesloten einde geeft antwoord op alle vragen. Bij een open einde laat de schrijver iets over aan je eigen fantasie.

Een boek bespreken

Bij een boekbespreking noem je deze onderdelen:

• Gegevens: titel, schrijver, uitgever en jaar van uitgave.
• Korte samenvatting: vertel in een paar zinnen waar het boek over gaat, zonder het einde te verklappen.
• Personages, thema en verteller: gebruik de begrippen uit deze samenvatting.
• Je mening: zeg wat je van het boek vindt en geef een reden met een voorbeeld uit het boek.
• Aanbeveling: voor wie is het boek geschikt?

Valkuilen

• Een samenvatting is geen mening. Vertel eerst wat er gebeurt en geef daarna je oordeel.
• Het thema is meer dan het onderwerp. "Een meisje dat verhuist" is het onderwerp, "erbij willen horen" is het thema.
• De ik-verteller is niet automatisch de schrijver. Het is een personage in het verhaal.
• Verklap bij een boekbespreking niet hoe het afloopt.

In het kort

• Onderwerp is wat er gebeurt, thema is de gedachte erachter.
• Een hoofdpersoon is de belangrijkste persoon, bijfiguren spelen kleinere rollen. Ronde figuren veranderen, vlakke niet.
• Karakteriseren kan direct (iemand zegt het) of indirect (je leest het af uit gedrag).
• Soorten verteller: ik-verteller, alwetende verteller en personale verteller.
• Verteltijd is de leestijd, vertelde tijd is de tijd die het verhaal beslaat.
• Een boekbespreking bestaat uit gegevens, samenvatting, begrippen, een onderbouwde mening en een aanbeveling.