Samenvatting · Nederlands · havo 2 Werkwoordspelling: de complete aanpak voor d, t en dt

Werkwoordspelling draait om één vraag: schrijf ik een d, een t of dt? Met een vaste volgorde van stappen los je elke twijfel op. Na deze samenvatting kun je de tegenwoordige tijd, de verleden tijd en het voltooid deelwoord van gewone, sterke en onregelmatige werkwoorden goed schrijven, ook als jij of je achter de persoonsvorm staat.

Stap 1: welke vorm is het?

Een werkwoord kan in drie vormen in een zin staan.

• De persoonsvorm past bij het onderwerp en verandert in de tijd: Hij werkt. Gisteren werkte hij.
• De infinitief is het hele werkwoord: Ik ga werken.
• Het voltooid deelwoord staat met hebben of zijn: Ik heb gewerkt. Het kan ook als bijvoeglijk naamwoord voor een zelfstandig naamwoord staan: de gewerkte uren.

Stap 2: de stam

De stam is de ik-vorm van de tegenwoordige tijd. Je maakt hem van de infinitief door -en weg te halen en de spelling te herstellen.

Stap 3: de tegenwoordige tijd

• Eindigt de stam op een d, dan krijg je dt: hij wordt, zij vindt, het vliegtuig landt, hij antwoordt.
• Eindigt de stam al op een t, dan komt er geen tweede t bij: hij zit, zij praat, hij zet.
• Hoor je de t niet goed, schrijf hem toch: hij fietst, hij speelt, zij loopt.

Stap 4: de verleden tijd

Er zijn twee soorten werkwoorden.

• Sterke werkwoorden veranderen van klank in de verleden tijd: lopen, liep. Die leer je uit je hoofd.
• Zwakke werkwoorden houden dezelfde klank en krijgen -te(n) of -de(n) achter de stam.

Welke uitgang het wordt, bepaal je met 't kofschip. De letters zijn: t, k, f, s, ch, p. Kijk naar de letter vóór -en in het hele werkwoord. Zit die letter in 't kofschip? Dan schrijf je stam + te(n). Zo niet, dan stam + de(n).

Een paar sterke werkwoorden die je vaak nodig hebt:

Stap 5: het voltooid deelwoord

• Zwakke werkwoorden: ge + stam + t of d. Ook hier gebruik je 't kofschip op het hele werkwoord: gewerkt, gefietst, gestopt, geleefd, gespeeld, gehoord.
• Eindigt de stam al op een t of d, dan komt er niets bij: gezet, gepraat, geantwoord, geland.
• Sterke werkwoorden: meestal ge + (nieuwe klank) + en: gelopen, gevonden.
• Begint het werkwoord met be-, ge-, her-, ont- of ver-, dan komt er geen extra ge- voor: betaald, herhaald, ontdekt, verhuisd, gebeurd.
• Bij een scheidbaar werkwoord komt ge- tussen de twee delen: opbellen, opgebeld; uitleggen, uitgelegd.

• De bakker (verbranden) het brood. Past "De bakker ziet het brood"? Ja, dus het is een persoonsvorm: verbrandt.
• Het brood is (verbranden). Past "Het brood is gezien"? Ja, dus het is een voltooid deelwoord: verbrand.

Onregelmatige werkwoorden

Deze werkwoorden volgen de gewone regels niet. Leer ze uit je hoofd.

Staat jij of je achter de persoonsvorm, dan valt de t van hebt, wordt, kunt en wilt weg: Heb je tijd? Word je boos? Kun je me helpen? Wil je mee?

Zo pak je het aan

Valkuilen

• Bij hij, zij en het komt er altijd stam + t, ook als je het niet hoort: hij fietst, het regent.
• Alleen jij of je achter de persoonsvorm laat de t vallen. Bij hij of u blijft de t staan.
• 't kofschip pas je toe op het hele werkwoord, niet op de stam: verhuisde, niet verhuiste.
• Ook zonder ge- schrijf je bij een zwak voltooid deelwoord een t of d: verhuisd, betaald, ontdekt.
• Voltooid deelwoord en persoonsvorm klinken vaak hetzelfde: het gebeurt (pv) en het is gebeurd (voltooid deelwoord). Gebruik de proef met een sterk werkwoord.

In het kort

• Bepaal eerst de vorm: persoonsvorm, infinitief of voltooid deelwoord.
• De stam is de ik-vorm. Tegenwoordige tijd: ik = stam, jij en hij = stam + t, meervoud = hele werkwoord; jij of je erachter betekent alleen de stam.
• Verleden tijd van zwakke werkwoorden: letter vóór -en in 't kofschip (t, k, f, s, ch, p), dan -te(n), anders -de(n).
• Voltooid deelwoord: ge + stam + t of d, met 't kofschip. Geen ge- bij be-, ge-, her-, ont- en ver-.
• Sterke en onregelmatige werkwoorden leer je uit je hoofd.