VRAAG 1 · INDUSTRIALISERING EN DEMOCRATISERING
Oefentoets
10 vragen
Industrialisering en democratisering
Geschiedenis · vwo 3
COMMUNITY
Oefentoets · Geschiedenis · vwo 4 Van jagers tot vroege staten
Leerling vwo 4
GeschiedenisVak
10 vragenOmvang
WAT ZIT ERIN
1Een groep Homo sapiens trekt naar een gebied waar veel groot wild leeft. Na enkele seizoenen neemt de hoeveelheid beschikbaar voedsel af. Welke keuze past, uitgaande van de leefwijze van jagers-verzamelaars vóór de landbouw, het best bij deze situatie?
De antwoorden zie je tijdens het oefenen
10 vragen
1
Een groep Homo sapiens trekt naar een gebied waar veel groot wild leeft. Na enkele seizoenen neemt de hoeveelheid beschikbaar voedsel af. Welke keuze past, uitgaande van de leefwijze van jagers-verzamelaars vóór de landbouw, het best bij deze situatie?
De groep blijft op dezelfde plaats en vergroot de akkers, zodat zij onafhankelijk wordt van wilde voedselbronnen.
De groep splitst zich in sociale standen, zodat een koning de jacht en visserij centraal kan organiseren.
De groep trekt naar een ander gebied, omdat een nomadische groep van 20 tot 50 personen afhankelijk is van voldoende natuurlijke voedselbronnen.
De groep sticht een stad met ambtenaren die de voedselvoorraden en belastingen administreren.
2
In een gebied in de Vruchtbare Halvemaan gaan groepen na de laatste ijstijd steeds vaker op één plek wonen. Zij verzamelen wilde granen, ontwikkelen technieken om grote voorraden te bewerken en te bewaren, en krijgen vervolgens meer kinderen. Welke verklaring beschrijft het best waarom deze ontwikkeling de overgang naar akkerbouw waarschijnlijker maakte?
Door de bevolkingsgroei moesten groepen een betrouwbaardere en grotere voedselvoorziening creëren, waardoor het zelf verbouwen van gewassen aantrekkelijker werd.
Door het bewaren van wilde granen hoefden groepen niet meer na te denken over voedsel voor schralere periodes, waardoor jacht volledig verdween.
Door de hogere temperaturen konden jagers-verzamelaars alleen nog dieren houden en was akkerbouw niet langer mogelijk.
Door een sedentair bestaan ontstond onmiddellijk veeteelt, waardoor akkerbouw overbodig werd.
3
Een nederzetting gaat volledig over op de teelt van één graansoort. In enkele opeenvolgende jaren mislukt de oogst door slechte omstandigheden. Welke conclusie over een gevolg van het boerenbestaan is het best onderbouwd?
De nederzetting kan zonder problemen terugvallen op jacht, omdat veeteelt de jacht volledig heeft vervangen.
De nederzetting wordt kwetsbaarder voor ondervoeding, omdat het dieet eenzijdig is en misoogsten de belangrijkste voedselbron treffen.
De nederzetting krijgt automatisch meer voedsel, omdat landbouw altijd hogere opbrengsten heeft dan jagen en verzamelen.
De nederzetting krijgt minder infectieziekten, omdat boeren niet langer in kleine groepen rondtrekken.
4
Een Soemerische stad groeit door hoge landbouwopbrengsten. Een bestuurder wil arbeidskrachten inzetten op een manier die de stad op langere termijn economisch sterker maakt. Welke ontwikkeling past het best bij de arbeidsverdeling in een agrarisch-urbane samenleving?
Alle inwoners blijven boer, zodat elke familie volledig zelfvoorzienend blijft.
Een deel van de bevolking produceert voedsel, waardoor anderen ambacht, bestuur en handel kunnen uitoefenen.
Handelaren nemen de irrigatie volledig over, waardoor ambtenaren en koningen overbodig worden.
Boeren stoppen met het afstaan van opbrengsten, zodat koningen en priesters niet langer afhankelijk zijn van landbouw.
5
Een bestuurder in Soemerië wil niet alleen vastleggen hoeveel graan belastingplichtigen hebben afgedragen, maar ook een afspraak opschrijven waarin staat wanneer een koopman een levering moet doen. Welke ontwikkeling in het schrift maakte dit het best mogelijk?
Het vervangen van spijkerschrift door het Fenicische alfabet rond 1500 v.Chr.
Het gebruik van kleivoorwerpen waarmee aantallen goederen konden worden gecontroleerd.
Het toevoegen van tekens voor klanken en lettergrepen aan tekens voor producten en hoeveelheden.
Het gebruik van hiërogliefen door Egyptische priesters vanaf 2800 v.Chr.
6
Stel dat een farao in Egypte rond 3100 v.Chr. zwak is en invloedrijke ambtenaren in verschillende gebieden zelfstandig belastingen innen, eigen soldaten aansturen en eigen rechtsregels toepassen. Welke conclusie volgt het best uit deze situatie?
Egypte voldoet niet langer volledig aan de kenmerken van een staat, omdat centraal bestuur, één rechtssysteem en het geweldsmonopolie worden ondermijnd.
Egypte is geen agrarische samenleving meer, omdat belastinginning niet meer uitsluitend door de farao gebeurt.
Egypte is juist sterker als staat geworden, omdat ambtenaren taken van de farao kunnen overnemen.
Egypte is een stadstaat geworden, omdat ambtenaren in afzonderlijke gebieden meer macht krijgen.
7
Archeologen vinden in een gebied buiten Afrika sporen van moderne mensen uit een periode waarin daar nog een andere menssoort leefde. Welke conclusie past het best bij de studiestof over Homo sapiens?
Homo sapiens ontstond pas nadat alle andere menssoorten overal waren uitgestorven.
Alle menssoorten leefden uitsluitend in Afrika totdat de landbouw begon.
De aanwezigheid van moderne mensen bewijst dat zij in dit gebied vuur hebben uitgevonden.
Homo sapiens kan zich vanuit Afrika hebben verspreid naar gebieden waar andere menssoorten leefden.
8
In een gebied in de Vruchtbare Halvemaan gaan groepen na de laatste ijstijd grote hoeveelheden wilde granen oogsten en bewaren. Daardoor kunnen zij langer op dezelfde plek blijven, waarna hun aantal groeit. Welke ontwikkeling is in deze situatie het meest logisch als volgende stap richting een landbouwsamenleving?
De groepen gaan uitsluitend vee houden, zonder eerst of daarnaast gewassen te verbouwen.
De groepen keren volledig terug naar een nomadisch bestaan, omdat voedselvoorraden een vaste woonplaats onmogelijk maken.
De groepen gaan wilde granen doelgericht verbouwen om voldoende voedsel voor de groeiende bevolking te produceren.
De groepen stoppen met het bewerken en bewaren van granen, omdat jacht altijd meer voedsel oplevert.
9
In een nieuw landbouwdorp verbouwen de bewoners vooral één graansoort. Na enkele jaren veroorzaakt een misoogst voedseltekort, terwijl een nabijgelegen groep jagers-verzamelaars nog verschillende voedselbronnen benut. Welke conclusie past het best bij deze situatie?
Jagers-verzamelaars hadden altijd minder voedsel dan boeren, omdat zij geen voedsel konden opslaan.
Landbouw kon de voedselvoorziening vergroten, maar een eenzijdig dieet en misoogsten maakten boeren ook kwetsbaar.
Landbouw maakte boeren onafhankelijk van weersomstandigheden, omdat graan lang bewaard kon worden.
De overgang naar landbouw verminderde infectieziekten, omdat mensen minder vaak hoefden te trekken.
10
In Mesopotamië verhogen boeren vanaf 5000 v.Chr. hun opbrengsten met irrigatie. Rond 3300 v.Chr. groeien sommige gemeenschappen uit tot steden. Welke redenering verklaart het best hoe irrigatie aan deze ontwikkeling kon bijdragen?
Irrigatie maakte landbouw onmogelijk, waardoor alle bewoners handelaar moesten worden.
Irrigatie verving het schrift, omdat waterreservoirs konden aangeven hoeveel graan was geoogst.
Irrigatie zorgde voor overschotten, waardoor een deel van de bevolking andere beroepen kon uitoefenen.
Irrigatie schafte belastingheffing af, waardoor boeren zelfstandig steden konden besturen.
Meer Geschiedenis uit de Oefentoetsen
Staat hier iets dat niet klopt of niet hoort? .
