VRAAG 1 · MAATSCHAPPELIJKE VRAAGSTUKKEN ONDERZOEKEN
Oefentoets
11 vragen
Maatschappelijke vraagstukken onderzoeken
Maatschappijleer · vwo 4
COMMUNITY
Oefentoets · Maatschappijleer · vwo 4 De Nederlandse rechtsstaat
Leerling vwo 4
MaatschappijleerVak
11 vragenOmvang
WAT ZIT ERIN
1In een gemeente patrouilleert een particuliere beveiligingsgroep op eigen initiatief. De groep houdt verdachten vast, legt zelf boetes op en gebruikt geweld wanneer iemand niet meewerkt. De overheid grijpt pas in als er ernstige klachten komen. Welk kenmerk van de rechtsstaat staat in deze situatie het meest direct onder druk?
De antwoorden zie je tijdens het oefenen
11 vragen
1
In een gemeente patrouilleert een particuliere beveiligingsgroep op eigen initiatief. De groep houdt verdachten vast, legt zelf boetes op en gebruikt geweld wanneer iemand niet meewerkt. De overheid grijpt pas in als er ernstige klachten komen. Welk kenmerk van de rechtsstaat staat in deze situatie het meest direct onder druk?
Het toetsingsrecht van rechters
De voorwaardelijke invrijheidstelling
Het geweldsmonopolie van de overheid
De resocialisatie van veroordeelden
2
De regering wil na een reeks ernstige incidenten een nieuwe wet aannemen die het verspreiden van een bepaald type digitaal beeldmateriaal strafbaar stelt. Een burger heeft dit materiaal al verspreid voordat de wet in werking treedt. Welke beslissing past het best bij het legaliteitsbeginsel?
De burger kan worden gestraft zodra de nieuwe wet is aangenomen, omdat de overheid gevaarlijk gedrag mag tegengaan.
De burger kan worden gestraft wanneer een meerderheid van het parlement vindt dat terugwerkende strafbaarheid rechtvaardig is.
De burger kan alleen worden gestraft als zijn gedrag al strafbaar was op het moment dat hij het pleegde.
De burger kan worden gestraft als een rechter vindt dat zijn gedrag in strijd is met de maatschappelijke moraal.
3
De regering wil een ingrijpende regeling invoeren die burgers verplicht tot bepaald gedrag. Een meerderheid in het parlement vindt dat de regeling te ver gaat en wil voorkomen dat zij zonder democratische instemming geldt. Welke handeling past het best bij de checks and balances binnen de trias politica?
Het parlement neemt de dagelijkse uitvoering van de regeling volledig van de regering over.
Het parlement weigert de regeling als wet aan te nemen of wijzigt het wetsvoorstel.
De regering verklaart dat parlementaire goedkeuring niet nodig is omdat zij uitvoert.
De rechter stelt zelf een nieuwe regeling op die de regering moet uitvoeren.
4
Tijdens een bestuursrechtelijke procedure blijkt dat de rechter kort geleden publiekelijk heeft gezegd dat burgers die bezwaar maken tegen vergelijkbare gemeentelijke besluiten „meestal alleen maar vertragen”. Een partij vraagt om wraking. Welke beoordeling past het best bij het doel van wraking?
Wraking is alleen mogelijk wanneer bewezen is dat de rechter al een uitspraak met de andere partij heeft afgesproken.
Wraking kan passend zijn, omdat de uitlating twijfel kan oproepen over de onpartijdigheid van de rechter.
Wraking is niet mogelijk, omdat een rechter altijd vrij is om buiten de zitting politieke of juridische meningen te uiten.
Wraking is verplicht, omdat elke rechter die eerder over vergelijkbare zaken heeft nagedacht partijdig is.
5
Tijdens een aanval duwt Amir de aanvaller van zich af, waardoor deze valt en gewond raakt. De rechter stelt vast dat Amir zich moest verdedigen tegen een directe aanval en dat zijn reactie niet verder ging dan nodig was om die aanval te stoppen. Welke conclusie past het best bij de berechting?
Amir is strafbaar, maar krijgt uitsluitend een geldboete omdat het letsel beperkt is.
Amir krijgt tbs, omdat geweld tijdens een conflict altijd wijst op een gevaarlijke stoornis.
Amir krijgt een taakstraf, omdat zelfverdediging alleen na toestemming van de politie is toegestaan.
Amir kan een beroep doen op noodweer, waardoor zijn gedraging niet strafbaar is.
6
Een staat ontvangt een uitleveringsverzoek voor een verdachte. De staat mag volgens een internationaal verdrag niet uitleveren als er een reëel risico bestaat dat de verdachte na uitlevering geen eerlijk proces krijgt. De regering wil toch uitleveren omdat de verdachte mogelijk gevaarlijk is. Welke conclusie past het best bij internationale rechtsbescherming?
Uitlevering is onmogelijk zodra een verdachte beweert dat een proces in het andere land oneerlijk zal zijn.
De regering mag uitleveren, omdat nationale veiligheid altijd voorrang heeft op verdragen.
Alleen een jury kan beslissen of uitlevering mogelijk is, omdat een jury onafhankelijk van de staat oordeelt.
De regering moet het uitleveringsverzoek toetsen aan de verdragsverplichting, omdat internationaal recht de staatsmacht kan begrenzen.
7
Een gemeente wijzigt de voorwaarden voor een vergunning telkens nadat een ondernemer zijn aanvraag heeft ingediend. De gemeente maakt de nieuwe voorwaarden niet openbaar, maar past ze wel toe. Welk kenmerk van de rechtsstaat wordt hierdoor het meest direct aangetast?
Het geweldsmonopolie
Rechtsbescherming
Rechtszekerheid
Rechtshandhaving
8
Een 19-jarige pleegt een ernstig geweldsdelict. Deskundigen stellen vast dat hij tijdens het delict door een ernstige psychische stoornis niet goed kon overzien wat hij deed. De rechter wil zowel de samenleving beschermen als behandeling mogelijk maken om herhaling te verminderen. Welke sanctie sluit het best bij deze situatie aan?
Terbeschikkingstelling, omdat behandeling en beveiliging kunnen worden gecombineerd.
Voorwaardelijke vrijheidsstelling, omdat die al bij de veroordeling wordt opgelegd.
Een taakstraf, omdat werken voor de samenleving behandeling overbodig maakt.
Een geldboete, omdat financiële bestraffing altijd voorrang heeft op andere sancties.
9
In een stad worden meldingen van bedreiging en vernieling stelselmatig niet onderzocht, terwijl de regels over deze feiten wel bestaan en voor iedereen gelden. Welk gevolg ligt het meest voor de hand als deze situatie langdurig voortduurt?
De rechterlijke macht neemt de uitvoering van politietaken volledig over.
Burgers kunnen minder goed vertrouwen dat hun rechten in de praktijk worden beschermd.
De overheid krijgt automatisch meer bevoegdheden om nieuwe wetten te maken.
Burgers hoeven zich niet meer aan bestaande wetten te houden.
10
Een gemeentebestuur verbiedt onverwacht alle demonstraties in de stad, omdat het de inhoud van sommige meningen onwenselijk vindt. In geen enkele wet staat dat het bestuur hiervoor bevoegd is. Welk gevolg laat het best zien waarom het legaliteitsbeginsel hier de grondrechten beschermt?
De Grondwet verliest haar betekenis zodra een gemeentebestuur een besluit neemt.
De rechter moet het gemeentebestuur verplichten om demonstraties financieel te ondersteunen.
Burgers kunnen hun vrijheid van meningsuiting en demonstratie niet meer betrouwbaar uitoefenen, omdat de overheid zonder wettelijke basis ingrijpt.
Burgers krijgen automatisch het recht om elke wet die zij onrechtvaardig vinden buiten toepassing te laten.
11
De regering voert een nieuw veiligheidsbeleid in. Na enkele maanden blijkt dat een ministerie gegevens van burgers heeft verzameld op een manier die volgens een meerderheid in het parlement te ver gaat. Welke gebeurtenis laat het duidelijkst zien dat de machtenscheiding via checks and balances een gevolg heeft voor dit beleid?
De rechter stelt zelf een nieuw veiligheidsbeleid vast dat de regering moet uitvoeren.
De regering besluit zonder parlementaire betrokkenheid dat het beleid voortaan geheim blijft.
Het parlement dwingt de verantwoordelijke minister uitleg te geven en kan het beleid of de minister politiek ter verantwoording roepen.
Een ministerie onderzoekt intern of ambtenaren de regels juist hebben toegepast.
Meer Maatschappijleer uit de Oefentoetsen
Staat hier iets dat niet klopt of niet hoort? .
