VRAAG 1 · INFLATIE, KOOPKRACHT EN LONEN
Oefentoets
10 vragen
Inflatie, koopkracht en lonen
Economie · mavo 3
COMMUNITY
Samenvatting · Economie · mavo 4 Arbeidsmarkt en werkloosheid
Leerling mavo 4
EconomieVak
WAT ZIT ERIN
1Arbeidsmarkt en werkloosheid 1. De arbeidsmarkt De arbeidsmarkt is de markt waar vraag naar arbeid en aanbod van arbeid samenkomen. - Vraag naar arbeid: de vraag van bedrijven en overheid naar werknemers. - Aanbod van arbeid: alle mensen die willen en kunnen…
Bewaar deze samenvatting
Arbeidsmarkt en werkloosheid
1. De arbeidsmarkt
De arbeidsmarkt is de markt waar vraag naar arbeid en aanbod van arbeid samenkomen.
- Vraag naar arbeid: de vraag van bedrijven en overheid naar werknemers.
- Aanbod van arbeid: alle mensen die willen en kunnen werken. Dit zijn werkenden en werkzoekenden.
- Werkgelegenheid: het aantal banen of arbeidsplaatsen.
- Beroepsbevolking: alle werkenden en werklozen samen.
- Werkloze beroepsbevolking: mensen die geen werk hebben, wel willen werken en beschikbaar zijn voor werk.
Een bedrijf vraagt arbeid omdat werknemers nodig zijn om goederen en diensten te produceren. Mensen bieden arbeid aan omdat zij inkomen willen verdienen.
2. Krappe en ruime arbeidsmarkt
| Situatie | Vraag naar arbeid | Aanbod van arbeid | Gevolg |
|---|---|---|---|
| Krappe arbeidsmarkt | Veel | Weinig | Tekort aan werknemers |
| Ruime arbeidsmarkt | Weinig | Veel | Veel werkzoekenden en weinig vacatures |
Bij een krappe arbeidsmarkt zijn er veel vacatures en weinig geschikte werknemers. Werkgevers vinden dan moeilijk personeel. Zij kunnen proberen werknemers aan te trekken door:
- de lonen te verhogen;
- betere arbeidsomstandigheden te bieden;
- gunstiger secundaire arbeidsvoorwaarden aan te bieden;
- scholing of omscholing te betalen;
- jongeren of werkzoekenden op te leiden;
- buitenlandse werknemers aan te trekken.
Een krappe arbeidsmarkt kan leiden tot hogere lonen:
1
Er is meer vraag naar arbeid dan aanbod van arbeid.
2
Werkgevers concurreren om werknemers.
3
De lonen stijgen.
4
De loonkosten van bedrijven stijgen.
Bij een ruime arbeidsmarkt is de kans om werk te vinden kleiner. Er zijn dan veel werkzoekenden en weinig vacatures. Sommige werkzoekenden stoppen tijdelijk met zoeken, omdat zij verwachten geen baan te vinden. Dit heet het ontmoedigingseffect.
Daardoor kan de verborgen werkloosheid stijgen. Verborgen werklozen willen vaak wel werken, maar worden niet altijd als werkloos geregistreerd.
3. Lonen, loonkosten en arbeidsproductiviteit
Het loon is de beloning die een werknemer ontvangt voor zijn arbeid. Voor een werkgever zijn lonen een belangrijk deel van de loonkosten.
De arbeidsproductiviteit geeft aan hoeveel een werknemer gemiddeld produceert in een bepaalde tijd. Bijvoorbeeld: het aantal producten per werknemer per uur.
Bij een hogere arbeidsproductiviteit kan een bedrijf met minder werknemers dezelfde productie maken.
1
Door technologische ontwikkelingen kunnen werknemers sneller werken.
2
De arbeidsproductiviteit stijgt.
3
Er zijn minder werknemers nodig voor dezelfde productie.
4
Werknemers kunnen ontslagen worden.
Dit kan leiden tot structurele werkloosheid.
De loonkosten per product worden lager als de loonkosten dalen en de arbeidsproductiviteit gelijk blijft of stijgt. Lagere loonkosten per product kunnen ervoor zorgen dat bedrijven hun verkoopprijzen verlagen of meer winst maken.
4. Soorten werkloosheid
| Soort werkloosheid | Oorzaak |
|---|---|
| Conjuncturele werkloosheid | Dalende bestedingen tijdens een economische crisis |
| Structurele werkloosheid | Verandering in de structuur van de economie of manier van produceren |
| Frictiewerkloosheid | Tijd tussen twee banen |
| Seizoenswerkloosheid | Werkloosheid door seizoenen |
| Verborgen werkloosheid | Werkzoekenden die niet als werkloos worden geregistreerd |
| Geregistreerde werkloosheid | Werklozen die officieel geregistreerd zijn, bijvoorbeeld bij het UWV |
Conjuncturele werkloosheid
Conjuncturele werkloosheid ontstaat door een daling van de bestedingen. Dit gebeurt vaak tijdens een economische crisis.
De oorzaak-gevolgketen is:
1
De bestedingen dalen.
2
De vraag naar goederen en diensten daalt.
3
Bedrijven produceren minder.
4
De werkgelegenheid daalt.
5
Werknemers worden ontslagen.
6
De werkloosheid stijgt.
Er kan ook een neergaande vicieuze cirkel ontstaan:
1
De werkloosheid stijgt.
2
Mensen hebben minder inkomen.
3
De bestedingen dalen.
4
De productie daalt.
5
Bedrijven ontslaan werknemers.
6
De werkloosheid stijgt verder.
Structurele werkloosheid
Structurele werkloosheid ontstaat door veranderingen die langere tijd duren. Voorbeelden zijn:
- technologische ontwikkelingen;
- robots die werk overnemen;
- productie die naar een ander land verhuist;
- veranderende vraag naar producten;
- werknemers die niet de juiste opleiding hebben.
Bijvoorbeeld:
1
Een bedrijf gaat meer robots gebruiken.
2
Er zijn minder werknemers nodig.
3
Sommige werknemers verliezen hun baan.
4
Zij hebben mogelijk andere kennis of vaardigheden nodig.
5
Er ontstaat structurele werkloosheid.
Omscholing kan structurele werkloosheid verminderen. Werknemers leren dan voor een ander beroep of een andere bedrijfstak. Bijscholing betekent dat werknemers extra kennis krijgen binnen hun eigen beroep.
Frictiewerkloosheid
Frictiewerkloosheid ontstaat doordat het tijd kost om een nieuwe baan te vinden. Iemand kan bijvoorbeeld tijdelijk werkloos zijn na het aflopen van een contract, terwijl hij op zoek is naar ander werk.
Seizoenswerkloosheid
Seizoenswerkloosheid ontstaat doordat sommige werkzaamheden alleen in bepaalde seizoenen plaatsvinden. Denk aan werk dat afhankelijk is van het weer of van vakantieperiodes.
5. Werkloosheid berekenen
Het werkloosheidspercentage bereken je met:
- Werkloze beroepsbevolking: 450.000 personen.
- Beroepsbevolking: 9.000.000 personen.
Het werkloosheidspercentage is 5%.
Let op
als de beroepsbevolking stijgt, kan het werkloosheidspercentage dalen, ook als het aantal werklozen iets stijgt. De noemer van de breuk wordt dan groter.
Procentuele verandering berekenen
Bij een stijging of daling gebruik je:
Voorbeeld
het aantal werklozen daalt van 400.000 naar 340.000.
De werkloosheid is met 15% gedaald.
6. Gevolgen van werkloosheid
Werkloosheid heeft gevolgen voor werklozen, bedrijven en de overheid.
Voor werklozen:
- lager inkomen;
- minder bestedingsmogelijkheden;
- kans op schulden;
- minder kans op een baan als iemand lang werkloos is;
- verlies van kennis en werkervaring.
Jongeren hebben bij werkloosheid vaak extra financiële problemen. Zij hebben meestal nog geen grote financiële buffer opgebouwd. Ook hebben zij vaak een kort arbeidsverleden. Daardoor hebben zij soms korter of geen recht op een WW-uitkering.
Voor bedrijven:
- minder bestedingen kunnen leiden tot minder afzet;
- minder afzet leidt tot minder productie;
- minder productie kan leiden tot ontslag van werknemers.
Voor de overheid:
- meer uitgaven aan sociale uitkeringen;
- minder belastinginkomsten;
- een groter begrotingstekort.
7. Sociale zekerheid en uitkeringen
De sociale zekerheid beschermt mensen tegen verlies van inkomen, bijvoorbeeld door werkloosheid, ziekte of arbeidsongeschiktheid.
De WW-uitkering is een werknemersverzekering voor werknemers die werkloos worden. De hoogte en duur van de WW-uitkering hangen onder andere af van het arbeidsverleden en het laatstverdiende loon.
Wie geen recht meer heeft op een WW-uitkering en weinig inkomen of vermogen heeft, kan mogelijk een bijstandsuitkering ontvangen.
Het UWV voert werknemersverzekeringen uit. Het UWV heeft ook taken op het gebied van arbeidsbemiddeling. Arbeidsbemiddeling betekent dat het UWV werkzoekenden helpt bij het vinden van werk. Het UWV registreert werklozen.
Niet iedere werkloze krijgt een uitkering. Iemand kan bijvoorbeeld te kort hebben gewerkt, geen recht meer hebben op WW of geen uitkering aanvragen. Daarom is het aantal werkloosheidsuitkeringen vaak lager dan het aantal geregistreerde werklozen.
8. i/a-ratio en vergrijzing
De i/a-ratio geeft de verhouding weer tussen niet-actieven en actieven.
- Actieven: mensen die werken.
- Niet-actieven: mensen die geen betaald werk hebben, zoals uitkeringsgerechtigden en gepensioneerden.
De formule is:
Een lagere i/a-ratio is gunstiger voor de betaalbaarheid van de sociale zekerheid. Er zijn dan relatief meer werkenden die belasting en premies betalen.
Als meer jongeren betaald werk krijgen:
1
Het aantal actieven stijgt.
2
De i/a-ratio daalt.
3
De betaalbaarheid van de sociale zekerheid stijgt.
Vergrijzing betekent dat het aandeel ouderen in de bevolking stijgt. Vergrijzing kan zorgen voor tekorten op de arbeidsmarkt. Veel werknemers gaan met pensioen, terwijl er minder jongeren beschikbaar zijn om hen te vervangen.
Buitenlandse werknemers kunnen dan nodig zijn, vooral in beroepen waar te weinig werknemers beschikbaar zijn. Ook kunnen buitenlandse werknemers werk doen dat Nederlandse werknemers minder vaak willen doen.
9. Overheid en bestrijding van werkloosheid
De overheid kan werkloosheid bestrijden met maatregelen die de bestedingen of de werkgelegenheid verhogen.
Maatregelen tegen werkloosheid in het algemeen
- Belastingen verlagen.
- Overheidsuitgaven verhogen.
- Investeren in infrastructuur.
- Bedrijven stimuleren om te investeren.
- Scholing en omscholing betalen.
Bij hogere overheidsuitgaven kan de volgende keten ontstaan:
1
De overheid besteedt meer geld.
2
De vraag naar goederen en diensten stijgt.
3
Bedrijven produceren meer.
4
De werkgelegenheid stijgt.
5
De werkloosheid stijgt minder snel of daalt.
Tijdens een economische crisis kunnen bezuinigingen de crisis verergeren:
1
De overheid geeft minder geld uit.
2
De vraag naar goederen en diensten daalt.
3
Bedrijven produceren minder.
4
De werkgelegenheid daalt.
5
De werkloosheid stijgt.
Maatregelen tegen jeugdwerkloosheid
De overheid kan speciale maatregelen nemen voor jongeren:
- loonkostensubsidies geven aan bedrijven die jongeren aannemen;
- de leerplichtige leeftijd verhogen;
- jongeren helpen met scholing;
- leerwerkplekken stimuleren.
Een loonkostensubsidie maakt het goedkoper voor een werkgever om een jongere aan te nemen. Hierdoor kan de vraag naar jonge werknemers stijgen.
Als jongeren langer naar school gaan:
1
Het aanbod van arbeid daalt.
2
Minder jongeren zoeken werk.
3
De jeugdwerkloosheid kan dalen.
Een startkwalificatie is belangrijk. Jongeren met een startkwalificatie hebben meestal meer kans op werk en verdienen gemiddeld meer dan jongeren zonder startkwalificatie.
10. Inflatie, lonen en werkloosheid
Inflatie betekent dat prijzen gemiddeld stijgen. Als de inflatie in Nederland hoger is dan in het buitenland, kunnen Nederlandse producten relatief duurder worden.
Dit kan als volgt leiden tot werkloosheid:
1
Nederlandse producten worden relatief duur.
2
Nederlandse consumenten kopen meer producten uit het buitenland.
3
De afzet van Nederlandse bedrijven daalt.
4
De productie in Nederland daalt.
5
De werkgelegenheid daalt.
6
De werkloosheid stijgt.
Ook een sterke loonstijging kan nadelig zijn voor de werkgelegenheid:
1
De lonen stijgen.
2
De bedrijfskosten stijgen.
3
Bedrijven verhogen de verkoopprijzen.
4
De afzet daalt.
5
De productie daalt.
6
De werkloosheid kan stijgen.
Een lage spaarrente bij inflatie kan sparen minder aantrekkelijk maken. Mensen gaan dan mogelijk meer besteden:
1
Sparen wordt minder aantrekkelijk.
2
Consumentenbestedingen nemen toe.
3
De productie stijgt.
4
De werkgelegenheid stijgt.
11. Internationale handel en werkgelegenheid
Export is belangrijk voor de Nederlandse economie. Export is de verkoop van goederen en diensten aan het buitenland.
Als de exportvraag stijgt:
1
Nederlandse bedrijven krijgen meer exportopdrachten.
2
De productie stijgt.
3
De werkgelegenheid stijgt.
4
De werkloosheid kan dalen.
De concurrentiepositie geeft aan hoe goed Nederlandse bedrijven kunnen concurreren met bedrijven uit andere landen. Een lage kostprijs en goede kwaliteit kunnen de concurrentiepositie verbeteren.
Bij lagere lonen kunnen de bedrijfskosten dalen:
1
De lonen dalen.
2
De bedrijfskosten dalen.
3
De concurrentiepositie verbetert.
4
De export kan toenemen.
5
De werkgelegenheid kan stijgen.
Voor bedrijven die vooral aan Nederlandse consumenten verkopen, kan loonsverlaging juist nadelig zijn:
1
Werknemers hebben minder inkomen.
2
De bestedingen dalen.
3
Bedrijven verkopen minder.
4
De productie daalt.
5
De werkgelegenheid kan dalen.
Vrij verkeer van personen binnen de EU kan zorgen voor meer aanbod van arbeid in Nederland. Dit kan de loonkosten verlagen. Tegelijk kan er verdringing ontstaan als Nederlandse werknemers moeilijker werk vinden doordat buitenlandse werknemers dezelfde banen zoeken.
Meer Economie uit de Oefentoetsen
Staat hier iets dat niet klopt of niet hoort? .
