Samenvatting · Economie · mavo 4 Sparen en lenen: rente, aflossen en wat het kost

Sparen en lenen draaien allebei om hetzelfde: geld verplaatsen van het ene moment naar het andere. Na deze samenvatting kun je rekenen met rente en rente op rente, weet je welke vormen van lenen er zijn en kun je uitrekenen wat een lening echt kost.

Waarom sparen en lenen?

Je inkomen en je uitgaven vallen niet altijd op hetzelfde moment.

• Wie spaart, geeft nu minder uit en bewaart geld voor later. Voorbeelden: een buffer voor onverwachte kosten, een reis, een scooter, een studie.
• Wie leent, krijgt nu geld en betaalt het later terug. Voorbeelden: een auto, een huis, een grote aankoop die je niet in één keer kunt betalen.

Tussen sparen en lenen zit een prijs voor geld: de rente.

Rente en rentepercentage

Rente is een vergoeding voor het gebruik van geld.

• Op een spaarrekening krijg je rente van de bank, omdat de bank jouw geld mag gebruiken.
• Bij een lening betaal je rente aan de geldschieter, omdat jij zijn geld mag gebruiken.

De rente druk je uit in een rentepercentage per jaar. Let goed op de periode: 3% per jaar is niet hetzelfde als 3% per maand.

Een bank vraagt voor een lening altijd meer rente dan ze betaalt over spaargeld. Dat verschil is een deel van haar inkomsten.

Rente op rente

Laat je de rente op je spaarrekening staan, dan krijg je het volgende jaar ook rente over de rente. Dat heet samengestelde interest of rente op rente.

Bij een spaarrekening met een rente van $r$ per jaar geldt:

Hierin is $n$ het aantal jaren en $r$ schrijf je als decimaal getal (3% is 0,03).

• Na 1 jaar: $2.000\times 1,025=2.050$ euro.
• Na 2 jaar: $2.050\times 1,025=2.101,25$ euro.
• Na 3 jaar: $2.101,25\times 1,025\approx 2.153,78$ euro.

Met een rekenmachine kan het sneller: $2.000\times 1,025^3\approx 2.153,78$.

Zou hij elk jaar de rente opnemen (enkelvoudige interest), dan krijgt hij elk jaar € 50 rente. Na 3 jaar heeft hij dan $2.000+3\times 50=2.150$ euro. Door rente op rente heeft hij $2.153,78-2.150=3,78$ euro meer. Hoe langer je spaart, hoe groter dat verschil.

Vormen van lenen

Banken lenen alleen aan mensen van 18 jaar of ouder. Ze kijken eerst of je inkomen hoog genoeg is om te kunnen terugbetalen.

Aflossen en rente: wat kost een lening?

Bij een lening betaal je twee dingen:

• Aflossing: het deel waarmee je de schuld zelf kleiner maakt.
• Rente: de prijs voor het geleende geld, berekend over de restschuld, dus wat je nog moet terugbetalen.

• Totale rente: $480+320+160=960$ euro.
• Totaal terugbetaald: $6.000+960=6.960$ euro.

De rente wordt elk jaar lager, want de restschuld wordt kleiner. Bij een annuïteitenlening betaal je elke maand even veel: eerst vooral rente, later vooral aflossing. Zo weet je precies wat je maandelijks kwijt bent.

Kopen op afbetaling

Kopen op afbetaling lijkt makkelijk, maar rekenen loont.

• Totaal: $150+12\times 68=150+816=966$ euro.
• Extra kosten: $966-900=66$ euro.

Je betaalt dus € 66 meer dan bij contant betalen. Dat is de prijs van het lenen. Je kunt altijd vragen naar het jaarlijks kostenpercentage (JKP). Dat laat zien hoeveel de lening je per jaar kost, inclusief alle extra kosten, en helpt bij het vergelijken van aanbieders.

Risico's van lenen

• Te veel lenen. Als je maandlast te hoog is, kom je in geldproblemen. Je hebt dan schulden.
• De rente kan veranderen. Bij een variabele rente kan je lening duurder worden.
• BKR. Leningen worden geregistreerd bij het Bureau Krediet Registratie. Betaal je niet op tijd, dan kan dat je later moeilijk maken om een lening of hypotheek te krijgen.
• Inflatie. Stijgen de prijzen harder dan de rente op je spaargeld, dan kun je met je spaargeld minder kopen dan eerst.

Heb je moeite om te betalen? Zoek dan snel hulp, bijvoorbeeld bij de gemeente. Hoe eerder, hoe kleiner het probleem.

Examentip

• Lees of de rente per jaar of per maand is.
• Reken rente over de restschuld, niet over het hele geleende bedrag.
• Bij rente op rente: eerst de factor $1+r$, dan de macht. Rond pas aan het einde af.
• Vergelijk altijd het totaal dat je betaalt met het bedrag dat je leent.

In het kort

• Rente is de prijs van geld: je krijgt hem bij sparen en betaalt hem bij lenen.
• Bij rente op rente geldt: eindbedrag is beginbedrag maal $(1+r{)}^n$.
• Lenen kost altijd meer dan het geleende bedrag: kosten zijn totaal terugbetaald min geleend bedrag.
• Een lening bestaat uit aflossing en rente (over de restschuld).
• Rood staan en kopen op afbetaling zijn vaak duur; vergelijk het jaarlijks kostenpercentage.
• Te veel lenen geeft schulden en een BKR-registratie kan later problemen geven.