Samenvatting · Economie · mavo 2 Van grondstof tot product: bedrijven, sectoren en productie

Het brood op je bord heeft een lange reis gemaakt: van een tarweveld naar een molen, een bakkerij en een winkel. Na deze samenvatting weet je wat productie is, in welke sectoren bedrijven werken, wat een productieketen is en hoe je rekent met toegevoegde waarde en productiviteit.

Wat is productie?

Productie is het maken van goederen en diensten.

• Een goed kun je aanraken: een broodje, een telefoon, een fiets.
• Een dienst is werk dat iemand voor je doet: een knipbeurt, een bioscoopvoorstelling, les.

Een bedrijf is een organisatie die produceert, meestal om te verkopen en winst te maken. Een ondernemer bepaalt wat het bedrijf maakt, hoe en voor wie.

Productiefactoren

Om te kunnen produceren heeft een bedrijf productiefactoren nodig. Dat zijn de middelen waarmee je iets maakt.

Welke factoren zijn belangrijk? Dat hangt van het bedrijf af. Een bakkerij waar veel mensen werken en weinig machines, is arbeidsintensief. Een fabriek vol robots met weinig personeel is kapitaalintensief.

Sectoren

Bedrijven kun je indelen in sectoren, naar wat ze doen.

Een bedrijf hoort bij de sector waar het het meeste van doet. In Nederland werkt het grootste deel van de mensen in de tertiaire sector.

De productieketen

Een product komt zelden van één bedrijf. Het gaat langs meerdere bedrijven, steeds met meer bewerking. Dat heet de productieketen.

Voorbeeld: brood.

Elk bedrijf in de keten maakt het product meer waard. Dat heet toegevoegde waarde:

De inkoopwaarde is wat het bedrijf betaalt voor wat het inkoopt. De verkoopwaarde is wat het bedrijf ontvangt voor wat het verkoopt.

De toegevoegde waarde van alle bedrijven samen is $30+30+80+40=180$ euro. Dat is precies de eindwaarde van het brood (€ 190) min wat de boer van buiten de keten kocht (€ 10).

Arbeidsproductiviteit

Hoe goed gebruikt een bedrijf zijn mensen? Dat meet je met de arbeidsproductiviteit: de productie per werknemer.

De bakkerij koopt een nieuwe oven. Nu bakken dezelfde 6 bakkers 2.100 broden per dag.

• Nieuwe productiviteit: $\frac{2.100}{6}=350$ broden per bakker.
• Verschil: $350-300=50$ broden meer per bakker.
• Procentueel: $\frac{50}{300}\times 100\%\approx 16,7\%$ hoger.

De productiviteit stijgt door betere machines (kapitaal), betere opleiding of slimmere werkafspraken. Een hogere productiviteit geeft het bedrijf meer producten met dezelfde kosten.

Mechanisatie en automatisering

• Mechanisatie: machines nemen werk over van mensen.
• Automatisering: computers en robots sturen het productieproces aan.

Voordelen: meer productie, minder fouten en vaak lagere kosten per product. Nadeel: sommige banen verdwijnen, en mensen moeten dan nieuw werk leren.

Let op

• Verkoopwaarde is niet toegevoegde waarde. Je moet de inkoopwaarde eraf halen.
• Een goed is niet hetzelfde als een dienst. Een goed kun je bewaren, een dienst gebruik je op het moment dat hij geleverd wordt.
• Elke productiefactor heeft een eigen beloning. Loon hoort bij arbeid, rente bij kapitaal, pacht of huur bij natuur en winst bij ondernemerschap.
• Productiviteit is productie per werknemer. Niet de totale productie: die kan ook stijgen als je meer mensen aanneemt.

In het kort

• Productie is het maken van goederen en diensten, met de productiefactoren arbeid, natuur, kapitaal (en ondernemerschap).
• De beloningen zijn loon, pacht of huur, rente en winst.
• Bedrijven horen bij de primaire, secundaire of tertiaire sector.
• In een productieketen voegt elk bedrijf toegevoegde waarde toe: verkoopwaarde min inkoopwaarde.
• Arbeidsproductiviteit is productie gedeeld door het aantal werknemers; betere machines verhogen die.