Samenvatting · Geschiedenis · mavo 2 De Romeinen: soldaten, wegen en steden

Rond het jaar 100 beheersten de Romeinen een gebied van Engeland tot Egypte. Na het lezen weet je hoe Rome zo machtig werd, hoe de Romeinen leefden, wat ze in Nederland deden en waarom het West-Romeinse Rijk in 476 ten onder ging.

Van stad tot wereldrijk

• Rome ontstond volgens de legende in 753 v.Chr., gesticht door Romulus. Eerst regeerden er koningen.
• Vanaf 509 v.Chr. was Rome een republiek: een staat zonder koning, waar gekozen bestuurders de macht hebben. Twee consuls bestuurden de stad. De Senaat, een raad van rijke en invloedrijke mannen, bepaalde de lijn.
• Het Romeinse leger veroverde eerst Italië en daarna gebieden rond de Middellandse Zee. Het grote Carthago, in het huidige Tunesië, werd in 146 v.Chr. verwoest.
• Julius Caesar veroverde in 58-50 v.Chr. Gallië, het gebied van het huidige Frankrijk en België. Hij werd dictator en werd in 44 v.Chr. vermoord door senatoren die vreesden dat hij koning wilde worden.
• In 27 v.Chr. werd Augustus de eerste keizer. Rome was nu geen republiek meer, maar een keizerrijk. Ruim twee eeuwen lang was het binnen het rijk betrekkelijk rustig. Dat heet de Pax Romana: de Romeinse vrede.
• Rond 117 n.Chr., onder keizer Trajanus, was het rijk het grootst.

Hoe leefden de Romeinen?

• Slaven waren vaak krijgsgevangenen; anderen waren als slaaf geboren of gekocht. Ze hadden geen rechten en waren bezit van hun eigenaar. Veel zwaar werk werd door slaven gedaan.
• Rijke Romeinen woonden in een villa met een binnenplaats. Arme stedelingen woonden in hoge huurblokken.
• De keizer hield het volk tevreden met gratis graan en spelen: brood en spelen. In het Colosseum in Rome vochten gladiatoren en werden dieren gejaagd.
• De Romeinen bouwden wegen (zodat het leger snel overal kon komen), aquaducten (die water naar de steden brachten) en thermen (badhuizen waar mensen elkaar ontmoetten).
• Ze spraken Latijn en kenden een uitgebreid systeem van wetten: het Romeins recht. Ons recht is voor een deel op het Romeins recht gebaseerd.
• De Romeinen vereerden veel goden, zoals Jupiter en Mars. Na hun dood werden keizers vaak tot god verklaard.

De Romeinen in Nederland

• De Rijn werd de grens van het rijk: de limes. Het gebied ten zuiden van de Rijn hoorde bij het Romeinse Rijk, het gebied ten noorden ervan niet.
• Langs de Rijn bouwden de Romeinen forten, waar soldaten de grens bewaakten. Bij sommige forten ontstonden nederzettingen die uitgroeiden tot steden, zoals Nijmegen en Utrecht. Ook langs de Romeinse weg door Zuid-Limburg ontstonden nederzettingen, zoals Heerlen en Maastricht.
• In de Betuwe woonden de Batavieren, een Germaanse stam. Zij waren bondgenoten van Rome en leverden goede soldaten. In 69-70 n.Chr. kwamen ze in opstand onder leiding van Julius Civilis. De opstand mislukte.
• De Romeinen brachten stenen huizen, wegen, geld en wijn. Veel Nederlandse woorden komen uit het Latijn: straat, muur, wijn, kaas, keuken, kelder en tegel.

De val van het West-Romeinse Rijk

• Het rijk was heel groot, het leger was duur en het bestuur werd zwakker. Keizers werden vaak door hun eigen soldaten afgezet of vermoord.
• Vanaf de vierde eeuw trokken Germaanse volken en de Hunnen het rijk binnen. Dat heten de volksverhuizingen.
• In 395 werd het rijk in tweeën gedeeld: een westelijk deel en een oostelijk deel.
• In 476 zette de Germaanse leider Odoaker de laatste West-Romeinse keizer af. Dat jaar geldt als het einde van het West-Romeinse Rijk.
• Het Oost-Romeinse of Byzantijnse Rijk, met als hoofdstad Constantinopel, bestond nog tot 1453.

Het christendom in het Romeinse Rijk

• Het christendom ontstond in het Romeinse Rijk, rond de prediking van Jezus. Christenen werden soms vervolgd, vooral plaatselijk, omdat ze de keizer niet als god wilden vereren.
• In 313 kregen christenen vrijheid van godsdienst, onder keizer Constantijn.
• In 380 werd het christendom onder keizer Theodosius de staatsgodsdienst.

Let op

• De val van het West-Romeinse Rijk in 476 was geen plotselinge klap. Het was een langzaam proces, dat door historici bij dit jaar wordt gezet.
• Het Oost-Romeinse Rijk bleef nog bijna duizend jaar bestaan.
• Een republiek is een staat zonder koning, met gekozen bestuurders. Rome was eerst een republiek en daarna een keizerrijk.

In het kort

• Rome groeide van een stad uit tot een wereldrijk dat eerst een republiek was en vanaf 27 v.Chr. een keizerrijk.
• De Romeinen waren sterk door hun leger, hun wegen, hun bestuur en hun recht.
• In Nederland vormde de Rijn de grens (limes); Nijmegen, Utrecht, Heerlen en Maastricht hebben een Romeinse oorsprong.
• Het christendom werd in 380 staatsgodsdienst.
• Het West-Romeinse Rijk viel in 476, onder druk van de volksverhuizingen.