Samenvatting · Geschiedenis · havo 2 Reformatie en Nederlandse Opstand

Reformatie en Nederlandse Opstand

1. Kritiek op de katholieke kerk

• In de middeleeuwen was er één christelijke kerk in Europa: de rooms-katholieke kerk. Die kerk was machtig en rijk.
• Sommige mensen vonden dat geestelijken misbruik maakten van hun macht. Vooral de verkoop van aflaatbrieven riep kritiek op. Met zo’n brief hoopte iemand door betaling in de hemel te komen.
• Door het humanisme gingen mensen zelf teksten lezen en beoordelen. De boekdrukkunst hielp ideeën snel te verspreiden.
• De Duitse monnik Maarten Luther was een belangrijke hervormer: iemand die de kerk sterk wil veranderen. In 1517 maakte hij een lijst met fouten in de kerk.
  • Volgens Luther kon je je zonden niet afkopen met aflaatbrieven.
  • Iedereen moest zelf de Bijbel kunnen lezen. Daarom vertaalde Luther de Bijbel in het Duits.
  • De paus en de verering van heiligenbeelden stonden volgens hem niet in de Bijbel.
• Ook Johannes Calvijn was een hervormer. Hij had andere ideeën dan Luther, maar vond ook dat de kerk moest veranderen.

2. De Reformatie en vervolging

• De paus zette Luther uit de kerk. Hierdoor ontstond de Hervorming of Reformatie: het ontstaan van nieuwe protestantse kerken.
• De christelijke kerk viel uiteen:

• Protestantse kerken waren vaak sober ingericht, zonder beelden van heiligen. Kerkdiensten werden geleid door een dominee in plaats van een priester.
• De katholieke kerk bestreed mensen die belangrijke delen van de kerkleer afwezen. Deze mensen werden ketters genoemd.
• De inquisitie was een kerkelijke rechtbank die ketters opspoorde en ondervroeg. Ketters konden worden gemarteld en levend verbrand.
• Karel V en later zijn zoon Filips II wilden dat iedereen in hun rijk katholiek bleef. Daardoor ontstonden bloedige godsdienstoorlogen.

3. Oorzaken van de Nederlandse Opstand

De Nederlanden bestonden uit zeventien gewesten, elk met eigen wetten, munten en bestuurders. Karel V en Filips II wilden een sterker centraal bestuur: één bestuur met dezelfde regels en vaste belastingen.

Veel Nederlanders waren ontevreden over Filips II om drie redenen:

• Nederlandse edelen en bestuurders verloren macht door ambtenaren van de koning.
• Vaste belastingen kostten geld en verminderden de invloed van de gewesten.
• Filips II vervolgde protestanten streng. Ook veel katholieken vonden deze straffen te zwaar.

In 1566 boden ongeveer tweehonderd edelen een smeekschrift aan landvoogdes Margaretha van Parma aan. Zij vroegen om afschaffing van de inquisitie en mildere straffen. De vervolgingen stopten tijdelijk.

4. Beeldenstorm en begin van de Opstand

• Tijdens hagenpreken, protestantse bijeenkomsten in de openlucht, groeide de kritiek op heiligenbeelden.
• In de zomer van 1566 begon in Vlaanderen de Beeldenstorm. Beelden in kerken werden vernield en kloosters geplunderd. De onrust verspreidde zich naar Brabant en Holland.
• Filips II stuurde de hertog van Alva naar de Nederlanden. Alva vervolgde deelnemers aan de Beeldenstorm, hief extra belastingen en pakte de adel hard aan.
• Willem van Oranje vluchtte naar Duitsland en begon in 1568 met een legertje de Opstand tegen Spanje.
• De watergeuzen hielpen hem. Dit waren protestantse vluchtelingen die snelle aanvallen uitvoerden vanaf zee.
• In 1572 veroverden de watergeuzen Den Briel. Daarna sloten plaatsen in Holland en Zeeland zich aan bij de Opstand.

5. Van Opstand naar Republiek

• De Opstand werd ook een burgeroorlog: sommige Nederlanders bleven trouw aan Spanje, anderen steunden de opstandelingen.
• De opstandelingen gebruikten slimme tactieken, zoals het doorsteken van dijken. Daardoor konden zij Alkmaar en Leiden bevrijden.
• In 1579 sloten opstandige gewesten de Unie van Utrecht. Zij gingen samenwerken en kregen één gezamenlijk leger.
• In 1581 verklaarden de gewesten dat Filips II niet langer hun koning was.
• In 1588 werd de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden uitgeroepen: een land zonder koning. De gewesten hielden veel macht via de Gewestelijke Staten. Voor oorlog, vrede en buitenlandse zaken werkten zij samen in de Staten-Generaal.
• Maurits werd stadhouder en legeraanvoerder. Hij maakte het leger professioneler en versloeg de Spanjaarden regelmatig.

6. Einde van de oorlog

• Spanje en de Republiek waren oorlogsmoe. Van 1609 tot 1621 was er een wapenstilstand, waarin handel en welvaart toenamen.
• In 1648 kwam de Vrede van Münster. Spanje erkende de Republiek als onafhankelijke staat. De Zuidelijke Nederlanden bleven bij Spanje.

Voorbeeld